اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا الَّذِين‌َ اتَّخَذُوا دِينَکُم هُزُواً وَ لَعِباً مِن‌َ الَّذِين‌َ أُوتُوا الکِتاب‌َ مِن قَبلِکُم وَ الکُفّارَ أَولِياءَ وَ اتَّقُوا اللّه‌َ إِن کُنتُم مُؤمِنِين‌َ (57)
اي کساني که ايمان آورده‌ايد نگيريد کساني را که دين شما را استهزاء و ملعبه خود قرار دادند چه از کساني که کتاب بآنها داده شد قبلا که يهود و نصاري باشند و چه کفار که مشرکين و منافقين باشند دوست خود و از مخالفت خدا در دوستي آنها بپرهيزيد اگر حقيقة ايمان آورده‌ايد و مؤمن هستيد.
اينکه آيه شريفه مربوط بچند آيات قبيل آيه 51 و 52 و 53 است که فرمود يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا اليَهُودَ وَ النَّصاري أَولِياءَ تا آخر آيات بعيد نيست که موردش هم قبل از آيه رکوع بوده و متعمدا بعد از آن گذارده شده که تصرف در معني ولايت کنند و بگويند او هم باين معني است.
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا خطاب بمؤمنين است که لا تَتَّخِذُوا الَّذِين‌َ اتَّخَذُوا دِينَکُم هُزُواً وَ لَعِباً جماعتي از منافقين و کفار و يهود و نصاري دين مقدس اسلام را استهزاء و ملعبه ميکردند چنانچه در آيات شريفه اشاره دارد در حق منافقين ميفرمايد که گفتند بکفار خود إِنَّما نَحن‌ُ مُستَهزِؤُن‌َ بقره آيه 14، و در حق مشرکين ميفرمايد إِنّا کَفَيناک‌َ المُستَهزِئِين‌َ حجر آيه 95، و در حق اهل کتاب همين آيه شريفه مِن‌َ الَّذِين‌َ أُوتُوا الکِتاب‌َ مِن قَبلِکُم و کلمه هزوا نظير کلمه کفوا قرائتهاي مختلف دارد، بعضي هزء بهمزه قرائت کردند بسکون زاء و بضم‌ّ آن و بعضي بواو لکن چون معتبر در نزد ما همان سياهي قرآن است چنانچه در مقدمه بيان شده بضم زاء و بواو است و استهزاء بمعني سخريه است، و کلمه (لعبا) بازي‌گري است، و استهزاء بدين استهزاء بپيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و احکام شريعت است
جلد 6 - صفحه 407
و بمسلمين و بزبان ساده نوي و تقليد است که موجب مضحکه مردم باشد چنانچه سلاطين داشتند اشخاصي را که تقليدچي ميگفتند براي مضحکه و لعب بازي گريست مثل لعب صبيان بکارهاي لغو و خلاف حکمت و صلاح مِن‌َ الَّذِين‌َ أُوتُوا الکِتاب‌َ مِن قَبلِکُم تخصيص بذکر با اينکه و الکفار شامل آنها بود براي اينست که کفار منصرف است غالبا بمشرکين و منافقين و يهود و نصاري باهل کتاب تعبير ميشوند، کلمه و الکفار عطف بالذين است مفعول لا تتخذوا است و لذا منصوب است و اگر عطف بمن الّذين اوتوا الکتاب بود بايد مکسور باشد چنانچه بعضي قرائت کرده‌اند (اولياء) دوستي و مراوده و مخالطه و رفاقت باشد که در بسياري از آيات شريفه نهي اکيد شده و لو کافر پدر باشد يا فرزند يا عشيره لا تَجِدُ قَوماً يُؤمِنُون‌َ بِاللّه‌ِ وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ يُوادُّون‌َ مَن حَادَّ اللّه‌َ وَ رَسُولَه‌ُ وَ لَو کانُوا آباءَهُم أَو أَبناءَهُم أَو إِخوانَهُم أَو عَشِيرَتَهُم أُولئِک‌َ کَتَب‌َ فِي قُلُوبِهِم‌ُ الإِيمان‌َ تا آخر سوره مجادله آيه 22 وَ اتَّقُوا اللّه‌َ إِن کُنتُم مُؤمِنِين‌َ امر بتقوي و لو مطلق است جميع موارد را ميگيرد لکن بمناسبت حکم و موضوع مراد تقواي از دوستي و مراوده با کفار است و کلمه ان کنتم مؤمنين صريحا دلالت دارد بر اينکه تولّي با آنها موجب خروج از زمره مؤمنين و دخول در کفار ميشود چنانچه در چند آيه قبل گذشت وَ مَن يَتَوَلَّهُم مِنکُم فَإِنَّه‌ُ مِنهُم و همچنين آيه مذکوره در سوره مجادله که اشاره شد و همين مفهوم که اگر مؤمن نيستيد تولي ميکنيد آيا امروز چه بايد کرد.