تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ هَلْ أُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذلِکَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللَّهِ مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ وَ غَضِبَ عَلَيْهِ وَ جَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَ الْخَنازِيرَ وَ عَبَدَ الطَّاغُوتَ أُولئِکَ شَرٌّ مَکاناً وَ أَضَلُّ عَنْ سَواءِ السَّبِيلِ (60)
بعد از آن پيغمبر اکرم صلى اللّه عليه و آله را امر مى‌کند بر وجه خطاب:
قُلْ هَلْ أُنَبِّئُکُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذلِکَ: بگو آيا خبر دهم شما را به بدتر از آنچه گفتند که دين شما بدتر اديان است و اهل اين، کم بهره‌اند. مَثُوبَةً عِنْدَ اللَّهِ: در حالتى که پاداش آن ثابت است نزد خداوند متعال. حاصل آنکه اگر اين مقوله شما شرّ است، من خبر مى‌دهم شما را به اشرّ و بدتر از اين. مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ وَ غَضِبَ عَلَيْهِ: کسى که لعنت نمود و دور فرمود خدا او را از رحمت واسعه خود و سخط و غضب گرفت بر او، و آن يهودند که مستوجب بعد رحمت و نزول نقمت شدند. وَ جَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَ الْخَنازِيرَ: و قرار داد بعضى از ايشان را مسخ به صورت ميمون مانند اصحاب سبت (شنبه) و برخى به صورت خوک مانند منکران مائده عيسى. از ابن عباس نقل شد «1» که هر دو مسخ در اصحاب سبت بوده، به اين وجه که جوانان ميمون، و پيران به خوک مسخ شدند. وَ عَبَدَ الطَّاغُوتَ: و ايضا آنکس که پرستيد طاغوت را، مراد گوساله يا کعب بن اشرف، يا آن کسى را که در معصيت فرمانبردارى آنها را کرده‌اند و يا کاهنان
«1» مجمع البيان ج 2 ص 216.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 123
أُولئِکَ شَرٌّ مَکاناً: آن جماعت ملعون بدترند از حيث مکان يا محل بازگشت آنها بدتر از همه چيز باشد. وَ أَضَلُّ عَنْ سَواءِ السَّبِيلِ: و گمراه‌ترند از قصد طريقه متوسط بين غلو نصارى و انکار يهود. در خبر است چون اين آيه آمد مسلمانان يهودان را سرزنش کردند که «يا اخوان القردة و الخنازير» آنها رسوا مى‌شدند و جوابى نداشتند، سر خجلت به زير و دانستند اين قول، راست و حق تعالى آن را به پيغمبر خود اخبار فرموده.
تنبيه- بدانکه آنچه به غير رضاى الهى باشد طاغوت، و متابعت آن به مفاد آيه شريفه باعث گمراهى از صراط مستقيم و رسيدن به عذاب اليم است. پس طاعت اهل معاصى، عبادت طاغوت، و مجالست با آنها ممنوع؛ زيرا شآمت آن در دنيا و آخرت مؤثر خواهد بود. چنانچه در کافى از حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام مروى است که حضرت عيسى عليه السّلام گذر بر دهى کرد که ساکنانش بر خاک هلاک افکنده و سيلاب فنا بنياد زندگانى طيور و دوابش را از زمين بر کنده بود. حضرت فرمود: جز اين نيست که آتش غضب الهى در کشت حيات اين جماعت افتاده و صرصر قهار جبارى خرمن زندگى اين قوم را به باد نيستى داده و اگر به موت متعارف هر يک جداگانه مى‌مردند بايستى يکديگر را دفن کرده باشند. جمعى از خواص حضرت عيسى عليه السّلام استدعا نمودند يا روح اللّه، از خداى متعال بخواه اين قوم را جهت ما زنده گرداند که از اعمال خود ما را اعلام نمايند تا اجتناب کنيم. پس حضرت عيسى عليه السّلام دعا نمود و مأمول حواريون را از قبله حاجات مسئلت، ندا رسيد اين مردگان را صدا کن. حضرت عيسى عليه السّلام بر بلندى ايستاده فرمود: «يا اهل هذه القرية» يکى جواب داد «لبّيک يا روح اللّه و کلمته» فرمود: «و يحکم» اعمال شما چه بود؟ گفت: عبادت طاغوت مى‌کرديم و دنيا را دوست مى‌داشتيم، و از عظمت پروردگار و سخط جبّارى کم مى‌ترسيديم و آرزوهاى طولانى داشته با غفلت در لهو و لعب مى‌گذرانديم، فرمود: دوستى شما با دنيا چگونه بود؟
گفت: مثل دوستى طفل به مادر، هرگاه به ما اقبال مى‌کرد خوشحال، و از ادبارش غمناک مى‌شديم. فرمود: عبادت طاغوت چه بود؟ گفت: اطاعت اهل
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 124
معاصى کرده و سر بر خط متمردان درگاه الهى نهاده بوديم. فرمود: عاقبت کار شما چه شد؟ گفت: شبى به عافيت بيتوته کرده و صبحگاه در هاويه بوديم.
فرمود: هاويه چيست؟ گفت: سجّين. فرمود: سجين چيست؟ گفت: کوههاى آتشين که تا روز قيامت شعله ور است. فرمود: چه گفتيد و جواب چه شنيديد؟
گفت: ما گفتيم ما را به دنيا بازگردانيد تا زهد نمائيم. جواب آمد: دروغ مى‌گوئيد، (يعنى اگر به دنيا معاودت کند ترک حب دنيا نخواهيد نمود).
فرمود: «ويحک» چه شد که از ميان قوم، غير تو تکلّم ننمود؟ گفت: لجامهاى آتشين بر دهن آن جماعت زده‌اند و سر آنها در دست ملائکه غلاظ و شداد است، من در ميان آنها بودم و از آنها نبودم، چون عذاب نازل شد مرا نيز به ايشان فرو گرفت و من در کناره جهنم به موئى آويخته‌ام، نمى‌دانم به جهنم مى‌افتم يا نجات يابم. حضرت عيسى عليه السّلام متوجه حواريون شده فرمود: اى اولياى خدا، خوردن نان خشک با نمک زبر نرم نشده و خوابيدن در مزابل، خير بسيارى است با سلامتى دنيا و آخرت. «1» فتأمل.