اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل هَل أُنَبِّئُکُم بِشَرٍّ مِن ذلِک‌َ مَثُوبَةً عِندَ اللّه‌ِ مَن لَعَنَه‌ُ اللّه‌ُ وَ غَضِب‌َ عَلَيه‌ِ وَ جَعَل‌َ مِنهُم‌ُ القِرَدَةَ وَ الخَنازِيرَ وَ عَبَدَ الطّاغُوت‌َ أُولئِک‌َ شَرٌّ مَکاناً وَ أَضَل‌ُّ عَن سَواءِ السَّبِيل‌ِ (60)
بگو اي پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم باهل کتاب آيا شما را خبر دهم بکساني که بدترين شما بودند از حيث جزاء و سزاء در نزد خداوند آنها کساني بودند که خدا آنها را لعن فرمود و از رحمت خود دور نمود و بر آنها غضب نمود و جعل فرمود از آنها بوزينه و خوک يعني مسخ شدند باين دو حيوان پست و عبادت کردند شيطان را که طاغوت باشد اينها بدترين افراد بشرند از حيث جايگاه و گمراه‌ترين آنها از راه مستوي و صراط مستقيم.
قل خطاب بنبي اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم هَل أُنَبِّئُکُم خطاب باهل کتاب بِشَرٍّ مِن ذلِک‌َ ذلک اشاره بآيه قبل که شما اهل کتاب با پيغمبر اسلام و مسلمين بدبين هستيد و اکثر شما فاسق و سر پيچ هستيد بدتر از شما هم در اهل کتاب هست و عقوبت آنها زيادتر است مَثُوبَةً عِندَ اللّه‌ِ تعبير بمثوبة بمعناي پاداش عمل و جزاء کردار است.
مَن لَعَنَه‌ُ اللّه‌ُ لعن بعد از رحمت است که بوي نجات در آنها نباشد و راه سعادت بر آنها بسته شده باشد زيرا کافر اگر رجاء ايمان در او باشد يا فاسق رجاء توبه مورد لعن الهي واقع نخواهد شد و اينها که مورد لعن واقع ميشوند همچه رجائي در آنها نيست لذا ميفرمايد لُعِن‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا مِن بَنِي إِسرائِيل‌َ عَلي لِسان‌ِ داوُدَ وَ عِيسَي ابن‌ِ مَريَم‌َ ذلِک‌َ بِما عَصَوا وَ کانُوا يَعتَدُون‌َ مائده آيه 78.
وَ غَضِب‌َ عَلَيه‌ِ يهود مغضوب الهي شدند و در سوره مبارکه حمد المغضوب عليهم تفسير شده بيهود و در حق آنها ميفرمايد وَ باؤُ بِغَضَب‌ٍ مِن‌َ اللّه‌ِ ذلِک‌َ بِأَنَّهُم
جلد 6 - صفحه 411
کانُوا يَکفُرُون‌َ بِآيات‌ِ اللّه‌ِ وَ يَقتُلُون‌َ النَّبِيِّين‌َ بِغَيرِ الحَق‌ِّ ذلِک‌َ بِما عَصَوا وَ کانُوا يَعتَدُون‌َ بقره آيه 61.
وَ جَعَل‌َ مِنهُم‌ُ القِرَدَةَ وَ الخَنازِيرَ اما قردة اصحاب سبت هستند که مسخ شدند ببوزينه فَقُلنا لَهُم کُونُوا قِرَدَةً خاسِئِين‌َ بقره آيه 65، و اما خنازير بعضي گفتند اصحاب عيسي (ع) آنهايي که بعد از نزول مائده کافر شدند که ميفرمايد فَمَن يَکفُر بَعدُ مِنکُم فَإِنِّي أُعَذِّبُه‌ُ عَذاباً لا أُعَذِّبُه‌ُ أَحَداً مِن‌َ العالَمِين‌َ مائده آيه 115
(تنبيه)
حيوانات مسوخ بسيارند، از حضرت صادق عليه السّلام مرويست در سفينه است که آنها 13 هستند: فيل، دب، ارنب، عقرب، ضب، عنکبوت، دعموص، حري، وطواط، قرده، خنزير، زهره، سهيل. و مراد از زهره و سهيل دو نوع حيوانات دريايي هستند نه دو ستاره آسمان و لکن مرحوم مجلسي (قده) بالغ بر 30 نموده و بر 13 که در حديث بود اضافه کرده: وزغ، عظاية، طاوس، زنبور، بعوض، خفاش، فاره، قمله، عنقاء، قنفذ، حيه، خنفساء، زمير، مارماهي و بروزل لکن بعض آنها راجع ببعض ديگر است.
(توضيح)
کساني که مسخ شدند بصورت اينکه حيوانات سه روز بيشتر باقي نماندند و هلاک شدند نه اينکه اينکه حيوانات از نسل آنها باشند بلکه آنها شبيه اينکه نوع شدند و هلاک شدند و اينها را مسوخ گفتند مجازا بعلاقه مشابهة، و در قيامت هم بسياري بصورت همين حيوانات محشور ميشوند بلکه در دنيا هم اگر پرده برداشته شود هر کدام بچه صورتي باشيم، قضيه ابو بصير با حضرت صادق عليه السّلام در حج معروف است که عرض کرد
(ما اکثر الحجيج حضرت فرمود ما اقل الحجيج و اکثر الضجيج)
چون پرده را از چشمش عقب فرمود حيوانات مختلف مشاهده نمود.
جلد 6 - صفحه 412
وَ عَبَدَ الطّاغُوت‌َ اينکه کلمه عبد قرائتهاي مختلف دارد که تقريبا بالغ بر ده قرائت ميشود اکثر آنها در شواذ است و دو قرائت از قراء سبعه است و چون سابقا متذکر شديم که معتبر همان سياهي قرآن است و آن عبد بفتح حروف ثلاثه متحرکه مفرد معلوم، و اينکه جمله عطف بر لعنه اللّه است مدخول من موصوله است و معني اينکه ميشود که هل انبئکم بشر من ذلک مثوبة عند اللّه من لعنه اللّه و من عبد الطاغوت و طاغوت مأخوذ از طغيان که اصل طغي بمعني سرکش و لذا اطلاق بر شيطان و اصنام و کافر و رؤساء ضلالت و دعات باطله و کسي که غير خدا را عبادت کند ميشود و نيز اطلاق بر مفرد و جمع هر دو شده در قرآن مفرد مثل يُرِيدُون‌َ أَن يَتَحاکَمُوا إِلَي الطّاغُوت‌ِ وَ قَد أُمِرُوا أَن يَکفُرُوا بِه‌ِ نساء آيه 60، جمع مثل وَ الَّذِين‌َ کَفَرُوا أَولِياؤُهُم‌ُ الطّاغُوت‌ُ يُخرِجُونَهُم مِن‌َ النُّورِ إِلَي الظُّلُمات‌ِ بقره آيه 257، و مراد از عبده طاغوت در اينکه آيه طوائف يهود هستند که در ادوار متماديه از زمان موسي تا عيسي و بعد از آن در شرک سير داشتند چنانچه از کتب خود که منسوب بوحي است استخراج شده و ما در کلم الطيب مجلد اول در قطع تواتر تورات مفصلا نقل کرده‌ايم و در اينکه تفسير هم مکرر اشاره شده.
أُولئِک‌َ شَرٌّ مَکاناً بدترين امکنه سقر است که سخت‌ترين درکات جهنم است و جايگاه آنها است چنانچه جايگاه مؤمنين بهترين درجات بهشت است حَسُنَت مُستَقَرًّا وَ مُقاماً فرقان آيه 76.
وَ أَضَل‌ُّ عَن سَواءِ السَّبِيل‌ِ اينکه اندازه گمراه شدند که مثل بوقلمون هر زماني يک راهي اختيار ميکردند و بر هيچ طريقه پا بر جا نبودند گاهي گوساله پرست گاهي گفتند اجعَل لَنا إِلهاً گاهي گفتند أَرِنَا اللّه‌َ جَهرَةً گاهي گفتند فَاذهَب أَنت‌َ وَ رَبُّک‌َ فَقاتِلا إِنّا هاهُنا قاعِدُون‌َ اينست حال آنها در زمان موسي عليه السّلام با اينکه باو ايمان آورده بودند و او را پيغمبر اولوا العزم ميدانستند پس چه بوده
جلد 6 - صفحه 413
در ادوار بعد از موسي که مکرر ذکر شده خذلهم اللّه.