اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لَو لا يَنهاهُم‌ُ الرَّبّانِيُّون‌َ وَ الأَحبارُ عَن قَولِهِم‌ُ الإِثم‌َ وَ أَکلِهِم‌ُ السُّحت‌َ لَبِئس‌َ ما کانُوا يَصنَعُون‌َ (63)
چرا نهي نميکنند اينکه فسقه و فجره و ظلمه را علمايي که موظفند بر تربيت آنها و دانشمنداني که مکلفند بر هدايت و ارشاد آنها از کذبهايي که بر خلاف حق نسبت بخدا و انبياء و کتب آسماني از تحريفات و بساير بندگان ميدهند و از خوردن مال حرام هر آينه بسيار بد است کردار اينها.
امر بمعروف و نهي از منکر دور کن اعظم دين است که بقاء دين منوط باين دو است و بترک آن زوال پيدا ميکند و ادله اربعه بر لزوم آن قائم است: کتب آسماني مشحون مخصوصا آيات شريفه قرآن، اجماع مليين بلکه ضروري تمام اديان است، اخبار متواتره بتواتر اجمالي قائم، حکم عقل مستقل بر طبقش ثابت است. آمر بمعروف و ناهي از منکر در ثواب عمل عامل شريک و تارک اينکه دو در عقوبت با آنها شريک و قبلا مفصلا متذکر شديم، و در خبر بود که تمام اعمال بر در جنب امر بمعروف و نهي از منکر بمنزله (نفثة في بحر لجي) و قوم شعيب صد هزار بودند چهل هزار آنها اهل معصيت، بلا بر تمام آنها نازل شد شعيب عرض کرد (هذا للاشرار فما بال الأبرار) خطاب آمد براي ترک امر بمعروف و نهي از منکر آنها لَو لا يَنهاهُم‌ُ الرَّبّانِيُّون‌َ جمع رباني کسي را گويند که متکفل تربيت ديني باشد يعني معلم بعلوم دين و مجرد تعليم کافي نيست بلکه بايد جلوگيري متعلمين هم باشد از فساد و ارتکاب معاصي و قبايح و اينها جلوگيري نکردند.
جلد 6 - صفحه 416
و الاحبار جمع حبر بزرگان و محترمين و رؤساء که ديگران نسبت بآنها تمکين هستند که اگر نهي از منکر و امر بمعروف کنند بيشتر کلام آنها تأثير دارد و اطاعت ميشود.
عَن قَولِهِم‌ُ الإِثم‌َ متعلق به ينهيهم است يعني نهي از قول اثم و قول اثم شامل هر کلامي که صدورش حرام است ميشود مثل کذب، غيبت، فحش، سب، لعن، تهمت، سرزنش، زخم زبان، نمامي، سعايت، کلمات کفر آميز و غير اينها که گفتند معاصي زبان 25 معصيت است و در خبر است که اکثر اهل نار بواسطه زبان است و شايد مراد در اينجا تحريفات و نسبتهاي ناروا بانبياء و بدعتهايي که در دين گذاردند باشد يا مطلق معاصي زبان.
وَ أَکلِهِم‌ُ السُّحت‌َ عطف بقولهم الاثم است و اکل سحت شامل تصرف در اموال ناس بدون وجه شرعي ميشود از رشوه، رباء، معاملات فاسده، ثمن اشياء محرمه مثل خمر و زنا و نحو اينها و قمار و اجرت بر اعمال محرمه و بيع آلات لهو و ظلم و غير اينها که فقهاء در مکاسب محرمه متعرض شدند تمام سحت است و تمام امروز معمول جامعه است.
لَبِئس‌َ ما کانُوا يَصنَعُون‌َ ظاهرا راجع بربانيون و احبار باشد که رفتار آنها با سايرين در مداهنه و مسامحه و ترک موعظه و نصيحت و امر بمعروف و نهي از منکر و ارشاد و هدايت بسيار بد کرداري است، و ممکن است راجع بجميع باشد چه آنهايي که مرتکب ميشوند و چه آنهايي که جلوگيري نميکنند.
417