تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَوْ أَنَّهُمْ أَقامُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِيلَ وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَأَکَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ وَ کَثِيرٌ مِنْهُمْ ساءَ ما يَعْمَلُونَ (66)
«1» بحار الانوار، جلد 75، صفحه 266، حديث 15 (روايت با مضمون مشابه)
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 132
وَ لَوْ أَنَّهُمْ أَقامُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِيلَ: و اگر ايشان بپاى دارند و اقامه کنند احکام تورات و انجيل را، يعنى به آن عمل نمايند. وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ: و اقامه کنند احکام آنچه نازل شده به سوى آنها از جانب پروردگارشان، يعنى قرآن يا ساير کتب سماويه. چه ايشان مکلف بودند به ايمان به همه کتب مانند تورات.
حاصل آنکه اهل هر امتى اگر به احکام کتاب منزله خود عمل کنند. لَأَکَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ: هر آينه مى‌خورند روزى را از بالاى سر و زير پاى خود، يعنى به ارسال آسمان بر ايشان باران را، و اعطاى زمين خير و برکت را، يا مى‌خورند ميوجات درختان را از بالا و زرع را از پائين. در کافى و عياشى در تفسير خود از حضرت باقر عليه السّلام: مراد «وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ» ولايت است. «1» که اگر اقامه نمايند هر آينه توسعه يابد بر ايشان روزى، و افاضه شود بر ايشان برکات آسمان و زمين، يا ميوه‌ها چندان شدى که از بالا مى‌خوردند و از زير پا برمى‌داشتند از بسيارى که بر زمين ريخته بود. پس به جهت شآمت کفر و عناد و طغيان، روزى بر ايشان تنگ و نعمت نقصان پذيرفت. مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ: از جهودان گروهى‌اند راستگو و درست کردار که طايفه عادله‌اند نه غاليه و غير مقصره، ايمان آورند به حضرت ختمى مرتبت صلى اللّه عليه و آله مانند نجاشى و اصحاب او. وَ کَثِيرٌ مِنْهُمْ ساءَ ما يَعْمَلُونَ: و بسيارى از ايشان بد است آنچه مى‌کنند از اقامه کفر و جحود در نبوت حضرت محمّد صلى اللّه عليه و آله در اين تعجيب است، يعنى چه بد است عمل آنها که اعراض از حق و افراط در عداوت باشد. در آيه شريفه تأسف است مر يهود را بر آنچه فوت شد از ايشان و تعدى از آن متنعم بودند و اين جواب ايشان است در نسبت بخل به ساحت قدس الهى.
تبصره- آيه شريفه دال است بر آنکه اقامه احکام و حدود الهى موجب کثرت برکات و خيرات و وفور نعم سماوى و ارضى گردد، و بالعکس تعطيل يا تحريف حکمى سبب نقصان نعمت خواهد شد. در کتاب کافى- از حضرت
«1» جلد اوّل تفسير عياشى، صفحه 330، حديث 149- اصول کافى، کتاب الحجة، جلد اوّل، صفحه 413، حديث 6.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 133
ابى جعفر فرمود: وجدنا فى کتاب رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله اذا ظهر الزّنا من بعدى کثر موت الفجأة، و اذا طفّف المکيال و الميزان اخذهم اللّه بالسّنين و النّقص، و اذا منعوا الزّکوة منعت الارض برکتها من الزّرع و الثّمار و المعادن کلّها و اذا جاروا فى الاحکام تعاونوا على الظّلم و العدوان، و اذا نقضوا العهد سلّط اللّه عليهم عدوّهم، و اذا قطعوا الارحام جعلت الاموال فى ايدى الاشرار، و اذا لم يأمروا بالمعروف و لم ينهوا عن المنکر و لم يتّبعوا الاخيار من اهل بيتى سلّط اللّه عليهم شرارهم فيدعوا خيارهم فلا يستجاب لهم. «1» در کافى از حضرت باقر عليه السّلام فرمود: يافتيم در کتاب رسول خدا صلى اللّه عليه و آله زمانى که زياد شود زنا، بسيار شود موت ناگهانى؛ و زمانى که کم کنند کيل را، بگيرد ايشان را خدا به قحط و نقص؛ و زمانى که منع زکات نمايند، منع کند زمين برکتش را از زراعت و اثمار و معادن؛ و زمانى که جور در احکام نمايند، معاونت کنند ظلم و عدوان را؛ و زمانى که نقض عهد کنند، مسلط فرمايد خداوند بر آنها دشمن ايشان را؛ و زمانى که قطع رحم کنند، قرار دهد اموال را در دست اشرار؛ و زمانى که امر به معروف و نهى از منکر ننمايند و متابعت ننمايند اخيار اهل بيت مرا، مسلط فرمايد بر ايشان بدترين آنها را، پس اخيار دعا کنند مستجاب نشود مر ايشان را.
و نيز در امالى- از حضرت پيغمبر صلى اللّه عليه و آله اذا غضب اللّه تبارک و تعالى على امّة و لم ينزل بها العذاب، غلّت اسعارها و قصرت اعمارها و لم تربح تجّارها و لم تزک ثمارها و لم تغزر انهارها و حبس عنها امطارها و سلّط عليها شراره‌ها. «2» اصبغ بن نباته از امير المؤمنين عليه السّلام، فرمود رسول اکرم صلى اللّه عليه و آله:
زمانى که غضب فرمايد خداى عزّ و جلّ بر اهل شهرى و عذاب نکند، گران شود نرخ اجناس، و کوتاه شود عمر اهل آن، و فايده نبرد تجار آن، و برکت نکند ميوجات آن، و زياد نشود آب نهرهاى آن، و حبس گردد باران، و مسلط شود بر آنها اشرار ايشان.
«1» اصول کافى، کتاب الايمان و الکفر، جلد 2، صفحه 374، حديث دوّم.
«2» فروع کافى، جلد 5، کتاب المعيشه، صفحه 317، حديث 53.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 134