تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ يا أَهْلَ الْکِتابِ لَسْتُمْ عَلى شَيْ‌ءٍ حَتَّى تُقِيمُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِيلَ وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْکُمْ مِنْ رَبِّکُمْ وَ لَيَزِيدَنَّ کَثِيراً مِنْهُمْ ما أُنْزِلَ إِلَيْکَ مِنْ رَبِّکَ طُغْياناً وَ کُفْراً فَلا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْکافِرِينَ (68)
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 142
شأن نزول «1»- مروى است جمعى يهود خدمت پيغمبر صلى اللّه عليه و آله گفتند: يا محمّد به تورات ايمان دارى که کتاب خدا و حق است؟ فرمود: آرى، کتاب خدا حق و صدق است. گفتند: تو با ما متفقى در اين، و ما با تو متفق نيستيم در آنکه قرآن حق و از جانب حق تعالى آمده، پس ما را بر آنچه متفقيم واگذار؛ آيه شريفه نازل شد:
قُلْ يا أَهْلَ الْکِتابِ لَسْتُمْ عَلى شَيْ‌ءٍ: بگو اى اهل کتاب نيستيد شما بر چيزى محکم، که دين صحيح است. حَتَّى تُقِيمُوا التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِيلَ: تا وقتى که بپا داريد و اقامه کنيد حکم تورات و انجيل را، يعنى آنچه در آنها است از ايمان به پيغمبر خاتم صلى اللّه عليه و آله بجا آريد، يا بر دين صحيح نيستيد تا آنکه اقرار و تصديق نمائيد به تورات و انجيل و قرآن منزل بر جميع خلق يا مراد اقامه اصول دين و فروع غير منسوخه است. وَ ما أُنْزِلَ إِلَيْکُمْ مِنْ رَبِّکُمْ: و تا وقتى که بپاى داريد و امر و نواهى آنچه نازل شده بسوى شما از جانب پروردگار شما، يعنى قرآن. پس مراد به اقامه ايمان و تصديق است مر حکم خداى را، چه کتب الهيه، تمام امر به ايمان و وجوب اطاعت و عمل به احکام آن است و تخصيص اهل کتاب به جهت اقامه و اتمام حجت است بر ايشان. وَ لَيَزِيدَنَّ کَثِيراً مِنْهُمْ ما أُنْزِلَ إِلَيْکَ مِنْ رَبِّکَ: و هر آينه زياد مى‌کنند بسيارى از يهود و نصارى آنچه نازل شده بسوى تو يعنى قرآن بسبب عدم قبول و رد مى‌افزايد ايشان را طُغْياناً وَ کُفْراً: سرکشى و کفر را.
بيان- اسناد زيادتى طغيان و کفر به قرآن بر سبيل مجاز، و حقيقة فاعل کفر و طغيان ايشانند، زيرا مراد آنست که اهل کتاب نزد استماع قرآن، کفر و طغيان را زياده مى‌کنند به جهت زيادتى انکار و کفر به آن. و نيز چنانچه طبيعت بسبب مرض از حالت طبيعيه خود منحرف مى‌شود، ايشان نيز به سبب مرض کفر باطن از حالت طبيعيه که فطرت اسلام است منحرف شده به بيمارى نفاق مبتلا گشته؛ پس حق تعالى کفر آنها را به نزول آيات قرآنى زياده نمايد.
«1» مجمع البيان ج 2 ص 224.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 143
به اين وجه هر چند حجج باهره آيات را زياده مى‌گردانيد، ايشان طغيان و کفر را مى‌افزودند، و چون زيادتى کفر آنها نزد نزول قرآن است، لذا اسناد زيادتى بر سبيل مجاز به قرآن واقع شده. چون حال اهل کتاب بر اين منوال است فَلا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْکافِرِينَ: پس اندوهناک مباش بر گروه کافران به جهت ازدياد طغيان و کفر ايشان، چه ضرر آن لاحق به خود آنهاست نه به غير. و اهل ايمان که منقاد تواند، از اين معنى مبرّا، و ايمان ايشان خالص است از شايبه. پس غبار ملال و اندوه به خاطر خود راه مده. آيه شريفه تسليه خاطر حضرت رسالت است که توقع ايمان آنها را داشت. چون ايمان نياوردند دلتنگ شد. حق تعالى فرمود: غمگين مشو، ايشان مستحق عذابند بسبب فرط کفر و طغيان، و ضرر آن به تو و مؤمنان نخواهد رسيد.