تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ أَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ ما لا يَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَ لا نَفْعاً وَ اللَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ (76)
بعد از آن در احتجاج افزوده مى‌فرمايد:
قُلْ أَ تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ: بگو اى پيغمبر نصارى را بر سبيل انکار، آيا عبادت مى‌کنيد غير خدا را. ما لا يَمْلِکُ لَکُمْ ضَرًّا وَ لا نَفْعاً: آن را که بذاته مالک نيست براى شما نه ضرر و نه نفع را، يعنى عيسى عليه السّلام تصرف آن نداشت که به خودى خود ضررى و نفعى از بلا و عنا به شما رساند، بلکه آن به تمکين حق تعالى و اعطاى قدرت است به او، و هر گاه او بنفسه مالک چيزى نباشد که خدا به بنده مى‌رساند از محنت و نعمت و صحت و نقمت، پس چگونه رتبه الوهيت داشته باشد. وَ اللَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ: و ذات اقدس الهى، معبود به حق اوست، شنوا به اقوال باطله شما، دانا به عقايد فاسده شما. پس شما را بر وفق آن جزا و سزا خواهد داد.
برهان- شخص عاقل به اندک تفکر و تعقل در موجودات عالم آفاق و انفس، هر آينه دريابد که هيچيک قابل پرستش و ستايش نباشند جز خالق و صانع آنها، و الوهيت، خاصه ذات ذو الجلال اوست. چنانچه حضرت صادق عليه السّلام به مفضّل فرمايد:
اول عبرتها و دليلها بر صانع عالم- تعالى شأنه- تهيه و نظام اين عالم و تأليف اجزاى آن است بر وجه کمال؛ زيرا که اگر تأمل کنى در اين عالم به فکر، و تميز کنى به عقل خود، خواهى يافت اين عالم را مانند خانه بنا شده و هر چه بندگان را به آن احتياج است در آن مهيا شده، پس آسمان رفيع مانند
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 152
سقف اين خانه، و زمين وسيع ماند بساطى است گسترده، و ستارگان که به حسن انتظام چيده‌اند مانند چراغها بر اين طاق مقرنس «1» آويخته، و جواهر که در جبال مخزون است مانند ذخيره‌ها براى انسان مهيا ساخته، و هر شيئى براى مصلحتى مقرّر، و انسان به منزله کسى است که اين خانه را به او بخشيده‌اند و آنچه را در آنست به او وا گذاشته‌اند و انواع نباتات به جهت منافع او مهيا، و اقسام حيوانات بسبب نفع او آفريده. پس انتظام اين امور و اتّساق احوال، دليل واضح است بر مخلوقيت عالم به تقدير حکمت و مصلحت، و خالق همه يکى است که اين اصناف مخلوقات را از الفت بهم داده، و بعضى را به بعضى مربوط ساخته. جلّ جلاله. «2»