تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ يا أَهْلَ الْکِتابِ لا تَغْلُوا فِي دِينِکُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَ لا تَتَّبِعُوا أَهْواءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَ أَضَلُّوا کَثِيراً وَ ضَلُّوا عَنْ سَواءِ السَّبِيلِ (77)
بعد از آن، اهل کتاب را از تفريط و افراط نهى مى‌فرمايد:
قُلْ يا أَهْلَ الْکِتابِ لا تَغْلُوا فِي دِينِکُمْ غَيْرَ الْحَقِ: بگو يا محمّد صلى اللّه عليه و آله: اى يهود و نصارى غلو مکنيد در دين خود غلوى غير حق و باطل. مراد مبالغه يهود است در مذمت عيسى عليه السّلام و افراط نصارى در مدح او، يعنى اى يهود در وضع عيسى سعى مکنيد به حيثيتى که نسبت امر قبيح و شنيع به او دهيد. و اى نصارى، در رفع عيسى جهد منمائيد بر وجهى که دعوى الوهيت او کنيد. بنا به قولى خطاب به نصارى خاصّه است. وَ لا تَتَّبِعُوا أَهْواءَ
«1» مقرنس: بناى بلند و آراسته و مزّين (منظور، آسمان است)
«2» توحيد مفضل، مجلس اوّل، صفحه 16 (ترجمه علامه مجلسى)
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 153
قَوْمٍ: و متابعت نکنيد آرزوهاى قومى از اسلاف و رؤساى خود را که: قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ: بتحقيق گمراه شدند قبل از بعثت خاتم صلى اللّه عليه و آله در شريعت خود، وَ أَضَلُّوا کَثِيراً: و گمراه ساختند بسيارى را، از روى عناد، بدعت و ضلالت را در ميان ايشان انداختند. وَ ضَلُّوا عَنْ سَواءِ السَّبِيلِ: و ثابت شدند بر ضلالت و گمراهى از راه راست و طريق وسط که آن اسلام است بعد از بعث پيغمبر صلى اللّه عليه و آله، چه تکذيب او کردند و بر او ياغى شدند. و گويند ضلالت اول اشارت است به گمراهى ايشان از مقتضاى عقل؛ و ثانى اشاره به ضلالت نسبت به شرع حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله، يا ضلال اول انحراف از جاده شرع نبوى، و دوم اعراض از جنّت و نعمت دائمى.
تبصره- اضلال مردم از طريق حق يا تمايل به باطل، گناه عظيمى است که تدارک آن منوط باشد به بر گردانيدن تابعين و عاملين آن، و بسا در غايت تعسر، بلکه غير ممکن، و لذا ضالين و مبتدعين را عاقبت وخيم است؛ زيرا فرمود رسول اکرم صلى اللّه عليه و آله: کلّ بدعة ضلالة و کلّ ضلالة سبيلها الى النّار. «1» هر بدعى ضلالت، و هر ضلالتى راه آن به آتش است. و بدعت در شرعت آن چيزى است که حادث شود بعد از پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و وارد نشده در او نصّى بخصوص، و نباشد داخل در بعض عمومات، يا وارد شده نهى از آن خصوصا يا عموما. و مصاحبت با اهل بدعت ممنوع بلکه احتراز از آنها لازم است.
در کافى- از حضرت صادق عليه السّلام: انّه قال لا تصحبوا اهل البدع و لا تجالسوهم فتصيروا عند النّاس کواحد منهم، قال رسول اللّه: المرء على دين خليله و قرينه. «2» بتحقيق فرمود آن حضرت: مصاحبت نکنيد اهل بدعت را، و مجالست منمائيد با آنها، چه پس از مجالست مى‌گرديد نزد مردم مثل يکى از ايشان.
فرمود پيغمبر صلى اللّه عليه و آله: مرد بر دين دوست و همنشين خود باشد، يعنى او
«1» اصول کافى، جلد اوّل، کتاب فضل العلم، صفحه 56، حديث 8 (از امام پنجم و ششم عليهما السّلام)
«2» اصول کافى، کتاب الايمان و الکفر، جلد 2، صفحه 375 حديث سوّم.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 154
را منحرف نمايد از طريقه حقّه.
فرمود خداى سبحان: يا عيسى اعلم انّ صاحب السّوء يغوى و انّ قرين السّوء يردى فاعلم من تقارن و اختر لنفسک اخوانا من المؤمنين. «1» اى عيسى، بدان بدرستى که مصاحب بد، گمراه مى‌کند، و قرين سوء، هلاک مى‌نمايد. پس بدانکه را همنشين شوى، و اختيار کن براى نفس خود برادرانى از مؤمنين.
«اذا شئت ان تختار لنفسک مذهبا
ينجّيک يوم البعث من لهب النّار»
فوال اناسا قولهم و حديثهم
روى جدّنا عن جبرئيل عن البار»