اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
کانُوا لا يَتَناهَون‌َ عَن مُنکَرٍ فَعَلُوه‌ُ لَبِئس‌َ ما کانُوا يَفعَلُون‌َ (79)
بودند اينکه کفار بني اسرائيل که منتهي نميشدند از نهي انبياء و مؤمنين از اينکه
جلد 6 - صفحه 442
منکري که مرتکب ميشدند هر آينه بد عملي است آنچه که بودند بجا ميآوردند معلوم ميشود که در بني اسرائيل مؤمنيني بودند که اينها را نهي ميکردند از صيد ماهي و ساير معاصي ولي اينها اثري بر نهي آنها بار نميکردند و اعتناء بکلام آنها نداشتند و بر عمل زشت خود ادامه ميدادند، و در باب نهي از منکر يکي از شرائط آن احتمال تأثير است و با قطع بعدم تأثير واجب نيست لکن بجهت اتمام حجت و اينکه احکام الهيه از بين نرود بايد گوشزد فساق و فجار کرد که فرداي قيامت نگويند نميدانستيم کسي بما نگفت در سوره مبارکه اعراف در چند آيه شرح اينکه جمله را بيان ميفرمايد از آيه 162 الي 166 وَ سئَلهُم عَن‌ِ القَريَةِ الَّتِي کانَت حاضِرَةَ البَحرِ إِذ يَعدُون‌َ فِي السَّبت‌ِ إِذ تَأتِيهِم حِيتانُهُم يَوم‌َ سَبتِهِم شُرَّعاً وَ يَوم‌َ لا يَسبِتُون‌َ لا تَأتِيهِم کَذلِک‌َ نَبلُوهُم بِما کانُوا يَفسُقُون‌َ، وَ إِذ قالَت أُمَّةٌ مِنهُم لِم‌َ تَعِظُون‌َ قَوماً اللّه‌ُ مُهلِکُهُم أَو مُعَذِّبُهُم عَذاباً شَدِيداً قالُوا مَعذِرَةً إِلي رَبِّکُم وَ لَعَلَّهُم يَتَّقُون‌َ، فَلَمّا نَسُوا ما ذُکِّرُوا بِه‌ِ أَنجَينَا الَّذِين‌َ يَنهَون‌َ عَن‌ِ السُّوءِ وَ أَخَذنَا الَّذِين‌َ ظَلَمُوا بِعَذاب‌ٍ بَئِيس‌ٍ بِما کانُوا يَفسُقُون‌َ، فَلَمّا عَتَوا عَن ما نُهُوا عَنه‌ُ قُلنا لَهُم کُونُوا قِرَدَةً خاسِئِين‌َ.
رجوع کنيم بشرح آيه کانُوا لا يَتَناهَون‌َ تناهي قبول نهي است و اينها قبول نهي نميکردند و دست بر نميداشتند عَن مُنکَرٍ فَعَلُوه‌ُ منکر عمل زشت و قبيح است و تمام محرمات الهيه منکر است از اينکه جهت نهي از منکر شامل جميع محرمات ميشود زيرا حرام شرعي نزد عقل منکر است زيرا احکام شرعيه طبق مذهب شيعه تابع مصالح و مفاسد نفس الامريه است.
لَبِئس‌َ ما کانُوا يَفعَلُون‌َ لام لبئس لام قسم است، بئس اسم فعل است اضافه بفاعل شده که کلمه ما باشد و ما موصوله است صله آن مدخول ما است و توهم اينکه ما در لبئس ما مثل انما، باشد جزو کلمه فاسد است بلکه کلمه مستقله است چنانچه گفتيم.
443