اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَو کانُوا يُؤمِنُون‌َ بِاللّه‌ِ وَ النَّبِي‌ِّ وَ ما أُنزِل‌َ إِلَيه‌ِ مَا اتَّخَذُوهُم أَولِياءَ وَ لکِن‌َّ کَثِيراً مِنهُم فاسِقُون‌َ (81)
و اگر بودند آن کثير از بني اسرائيل که ايمان بموسي داشتند ايمان ميآوردند بخدا و پيغمبر و آنچه که بر او نازل شده ديگر کفار بني اسرائيل را نميگرفتند دوست خود و لکن کثيري از اينها فاسق هستند.
اينکه آيه شريفه نيز بني اسرائيل را سه قسمت ميفرمايد: يک قسمت کفار بني اسرائيل که بعقيده خود يهود اينها متعدي و متجاوز هستند اينها در دين خود هم پا بر جا نيستند و بايد يهود از آنها کناره‌گيري کنند. و يک قسمت که بسيار قليل از مؤمنين يهود هستند که بشرف اسلام مشرف شدند و از سايرين کناره گرفتند و قسمت سوم کثيري از يهود که اظهار ايمان ميکنند که اينکه آيه در مذمت آنها است که وَ لَو کانُوا يُؤمِنُون‌َ بِاللّه‌ِ که تمام اديان عالم مؤمن بخدا هستند (و النبي) که در تورات آنها بشاراتي بوجود او داده شده و مؤمنين بتورات بايد ايمان بنبي صلي اللّه عليه و آله و سلّم داشته باشند وَ ما أُنزِل‌َ إِلَيه‌ِ که لازمه ايمان بخدا و رسول است.
جلد 6 - صفحه 445
مَا اتَّخَذُوهُم أَولِياءَ آن کفار يهود را دوست خود نميگرفتند لکن لو امتناعيه است تصدق عن کاذبين چون با آنها کمال آميزش را دارند ايمان نميآورند.
وَ لکِن‌َّ کَثِيراً مِنهُم فاسِقُون‌َ اکثريت با اينها است که اکثر يهود با اينکه اعتراف بموسي و تورات دارند و اينکه بشارات را هم مشاهده کرده‌اند و يقين هم دارند بصدق اينکه نبي ولي از روي عناد و عصبيت که مورث فسق ميشود ايمان نميآورند و با کفار و يهود آميزش دارند که آن هم فسق ديگري است و از اينکه جهت تعبير بفاسقين فرموده زيرا کفر آنها از روي فسق آنها است و تعبير بکافرين نفرمود البته کافر هستند چون ايمان نياوردند لکن علة و سبب کفر آنها فسق است که همان لجاج و عناد و عصبيت آنها بوده اگر فاسق نبودند ايمان ميآوردند و آميزش و دوستي با آن کفار نميکردند و نداشتند.