اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لَتَجِدَن‌َّ أَشَدَّ النّاس‌ِ عَداوَةً لِلَّذِين‌َ آمَنُوا اليَهُودَ وَ الَّذِين‌َ أَشرَکُوا وَ لَتَجِدَن‌َّ أَقرَبَهُم مَوَدَّةً لِلَّذِين‌َ آمَنُوا الَّذِين‌َ قالُوا إِنّا نَصاري ذلِک‌َ بِأَن‌َّ مِنهُم قِسِّيسِين‌َ وَ رُهباناً وَ أَنَّهُم لا يَستَکبِرُون‌َ (82)
هر آينه مي‌يابي شديد و سخت‌ترين مردم را در دشمني با کساني که ايمان آوردند يهود هستند و کساني که شرک آوردند و هر آينه مي‌يابي نزديکترين مردم در دوستي با مؤمنين کساني هستند که گفتند ما نصاري هستيم و سرّ دوستي آنها اينست که در ميان آنها کشيش‌ها و رهبانان هستند و آنها تکبر ندارند و بزرگي نميکنند و متواضع هستند.
شأن نزول اينکه آيه شريفه حديث مفصّل مبسوطيست که در برهان از عياشي از مروان از بعض اصحابنا از حضرت صادق عليه السّلام روايت ميکند که خلاصه مفادش
جلد 6 - صفحه 446
اينست که در مکه معظمه سال پنجم بعثت که يک عده‌اي از اهل مکه بشرف اسلام مشرف شده بودند مشرکين در مقام اذيت آنها بر آمدند و ميخواستند آنها را بکيش خود بر گردانند و پيغمبر هم مأمور بجهاد نبود امر فرمود جماعتي از آنها را که بالغ بر هشتاد نفر بودند بهمراهي حضرت جعفر طيّار که هجرت کنند بحبشه نظر به اينکه پادشاه حبشه نجاشي بود سلطان رءوف و مهربان بود و کسي را نميرسيد که در مملکتش بکسي ظلم کند مشرکين دو نفر را که عمرو بن عاص و عمارة بن وليد بودند فرستادند حبشه و هدايايي براي نجاشي که مسلمين را از مملکت خود بيرون کند و بمکه بر گرداند و اينکه دو نفر با يکديگر معاندتي داشتند موقعي که بر کشتي سوار شدند شراب خوردند و مست شدند عماره در حال مستي از عمرو بن عاص تقاضا کرد که عيالش را بفرستد نزد عماره که او را ببوسد و نزديک شود عمرو او را انداخت ميان دريا خود را بپاره کشتي گرفت اهل کشتي او را نجات دادند تا موقعي که نزد نجاشي رفتند و تقاضاي ارجاع مسلمين را نمودند نجاشي فرستاد رئيس مسلمين که حضرت جعفر طيّار بود خواست و تقاضاي آنها را بجعفر گفت جعفر طيّار بنجاشي گفت از اينها بپرسيد که آيا ما از آنها کسي را کشته يا مالي از آنها برده يا غلام آنها بوده‌ايم و فرار کرده‌ايم گفتند هيچکدام از اينها نيست بلکه مخالف دين ما و سب‌ّ آلهه ما را ميکنند نجاشي آنها را رد کرد و با مسلمين کمال رأفت و مهرباني و منزل و وسائل زندگاني را فراهم نمود سپس فرستاد جعفر طيّار را خواست و از او پرسيد سبب عداوت اينها با شما چه بوده جعفر فرمود پيغمبري در ميان ما مبعوث شده و ما باو ايمان آورده‌ايم و اينها در اثر دشمني با پيغمبر بما اذيت ميکردند ما پناه بمملکت شما آورديم گفت از پيغمبر چه در دست داريد جعفر طيّار قدري از صفات آن حضرت را بيان فرمود و سوره مبارکه مريم را تلاوت کرد تا رسيد بآيه شريفه هُزِّي إِلَيک‌ِ بِجِذع‌ِ النَّخلَةِ
جلد 6 - صفحه 447
تُساقِط عَلَيک‌ِ رُطَباً جَنِيًّا نجاشي را بسيار خوش آمد و بدست جعفر بشرف اسلام مشرف شد لکن بر اهل مملکتش مخفي داشت و در خلال اينکه مدت که اينها در حبشه بودند جماعتي از اهل حبشه هم هدايت شدند و بشرف اسلام مشرف گرديدند تا موقعي که خبر هجرت حضرت رسول (ص) بمدينه و تشرف اهل مدينه بشرف اسلام بآنها رسيد از حبشه بمدينه هجرت نمودند با جماعتي که از حبشه ايمان آورده بودند و موقعي که بمدينه وارد شدند موقعي بود که فتح خيبر بدست حضرت امير المؤمنين (ع) شده بود که پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فرمود براي فتح خيبر بيشتر مسرور باشم يا براي قدوم جعفر و عبد اللّه بن جعفر شوهر حضرت زينب در حبشه بدنيا آمد از اسماء بنت عميس و نجاشي هم پسري آورد اسم او را محمّد گذاشت و سه نفر از قسّسين را فرستاد مدينه از حالات پيغمبر (ص) مشاهده کنند و آنها آمدند و تماما بشرف اسلام مشرف شدند و تحف و هداياي زيادي نجاشي براي پيغمبر (ص) فرستاد از لباس و عطر و فرس، و از آن جمله ماريه قبطيه را فرستاد که حضرت از او پسري آورد ابراهيم، و ام‌ّ حبيبه دختر ابي سفيان در حبشه بود پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم او را بتوسط نجاشي خطبه کرد و او قبول نمود و صداق او را حضرت چهار دينار قرار داد و باين سبب معاويه را خال المؤمنين گفتند و بالاخره نجاشي هجرت کرد بطرف مدينه براي تشرف خدمت آن حضرت لکن در طي طريق اجل رسيد و از دنيا رفت اينست خلاصه حديث شريف، بر گرديم بشرح آيه شريفه.
لَتَجِدَن‌َّ أَشَدَّ النّاس‌ِ عَداوَةً لِلَّذِين‌َ آمَنُوا اليَهُودَ با اينکه در جوار پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم در مدينه بودند و معجزات را مشاهده ميکردند و از تورات خود و اخبار انبياء خود بشارات را معرفت داشتند مع ذلک بواسطه حسد و عصبيت و قساوت قلب اعدي عدوّ پيغمبر (ص) و مسلمين بودند و الان هم عداوت و بغض آنها ظاهر و مشهود است.
جلد 6 - صفحه 448
وَ الَّذِين‌َ أَشرَکُوا در درجه دوم براي طرفيت پيغمبر (ص) با بت‌هاي آنها و صفات خبيثه آنها و آنچه توانستند دشمني خود را بمنتهي رسانيدند حتي بعد از مدّتي که از اسلام گذشته در عهد يزيد (لع) که گفت (لعبت هاشم بالملک فلا خبر جاء و لا وحي نزل).
و اما نصاراي نجاشي و قسيسين و رهبانان از حبشه بشرف اسلام مشرف ميشوند وَ لَتَجِدَن‌َّ أَقرَبَهُم مَوَدَّةً لِلَّذِين‌َ آمَنُوا الَّذِين‌َ قالُوا إِنّا نَصاري زيرا آن حسد و عناد و عصبيتي که در يهود و آن کبر و نخوتي که در مشرکين بود در اينها غالبا نيست اگر حق را درک کنند و از روي دليل و برهان بر آنها ثابت شود ايمان ميآورند حتي امروز اگر ما مبلغ داشتيم و ميفرستاديم در اروپا فوج فوج بشرف اسلام مشرف ميشدند، و اما يهود اگر فرض شود گاه گاهي يک يهودي يا يهوديه اظهار اسلام کند يا بطمع ماليست يا عاشق زني يا مردي از مسلمين شده يا سياستي بکار برده.
ذلِک‌َ بِأَن‌َّ مِنهُم قِسِّيسِين‌َ که علماء نصاري باشند که بزبان ما کشيش مي‌گوييم و رهبانا راهب اهل عبادت و کناره‌گير از اهل دنيا و گوشه‌نشين و پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فرمود لا رهبانية في الاسلام وَ أَنَّهُم لا يَستَکبِرُون‌َ که در مشرکين کبر و نخوت و تفرعن و تجبر بود.