تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَيِّباتِ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَکُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ (87)
شأن نزول- در اکثر تفاسير است «1»: روزى حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله
«1» مجمع البيان ج 2 ص 235- منهج ج 3 ص 297- شواهد التنزيل، باب 36 حديث 252.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 165
براى صحابه وصف قيامت، و از هول آن روز شمه‌اى بيان فرمود. عده‌اى که امير المؤمنين عليه السّلام و ابن مسعود و سلمان و اباذر و مقداد و عثمان بن مطعون و سالم مولاى حذيفه بودند، در خانه عثمان بن مظعون مجتمع و اتفاق کردند بر اينکه بقيه عمر، روز به صيام و شب به قيام گذرانند، و بر فراش خواب نکنند و گوشت و چربى نخورند و ترک دنيا نموده، گليم و پوست بپوشند و بر اين اتفاق، قسم ياد کردند. اين خبر به حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله رسيد. به خانه عثمان آمد، هيچکس را نديد. زن عثمان را فرمود: آنچه در حق شوهرت و اصحاب او گويند راست است؟ گفت: اگر عثمان خبر دهد راست باشد.
حضرت بيرون آمد. عثمان وارد شد. زن واقعه را گفت. عثمان با همه ياران خدمت پيغمبر صلى اللّه عليه و آله آمده، اقرار به عهد خود کردند. پيغمبر صلى اللّه عليه و آله فرمود: من مأمور نيستم به آنچه شما فکر کرده‌ايد، بدرستى که نفس شما را بر شما حقى است، پس روزه داريد و افطار کنيد و در شب تهجد نمائيد و بخوابيد، که من تهجد گذارم و خواب کنم و روزه دارم و افطار کنم و گوشت و چربى مى‌خورم و با زنان خلوت کنم، اينست طريقه و سنت من: فمن رغب عن سنّتى فليس منّى. هر که از سنت من اعراض کند از من نباشد. بعد همه مردمان را جمع و فرمود: چه مى‌شود گروهى را که زنان و طعام و طيب و ساير لذات مباحه را بر خود حرام کرده‌اند. بدانيد که من شما را امر نمى‌نمايم که مانند احبار و زهاد نصارى باشيد. چون در دين من ترک گوشت و تحريم زنان و به صومعه رفتن نيست. بدرستى که سياحت امت من روزه، و رهبانيت ايشان، به جهاد؛ خدا را بپرستيد و به او شرک نياوريد و حج و عمره کنيد. نماز، اقامه و زکات، اتيان، و روزه رمضان کنيد، مستقيم شويد براى خود. پس بدرستى که آنانکه پيش از شما بودند به جهت تشديد و تعب بر خود هلاک شدند و بر خود سخت گرفتند، و خدا بر ايشان سخت گرفت. و آنانکه در صومعه‌ها و ديرها مانده، بقاياى ايشانند. بعد از اتمام فرمايش حضرت نبوى صلى اللّه عليه و آله کلام سبحانى نازل شد:
تفسير اثنا عشرى ج3 166
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورده‌ايد. لا تُحَرِّمُوا طَيِّباتِ ما
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 166
أَحَلَّ اللَّهُ لَکُمْ: حرام ننمائيد بر خود چيزهاى پاکيزه و طيب لذيذه که خداى تعالى بر شما حلال گردانيده. در مجمع- فرمايد آيه شريفه محتمل وجوهى است: 1- اعتقاد نکنيد تحريم طيبات محللات را. 2- ظاهر منمائيد تحريم محللات را 3- حرام مکنيد طيبات را بر غير خود به حکم و فتوى. 4- محللات را جارى و مجراى محرمات قرار دهيد، در شدت اجتناب 5- ملتزم نشويد تحريم محللات را به نذر و عهد و قسم. پس واجب است حمل آيه بر جميع وجوه.
بعد از امر بر ترک انحلال نفس و شهوات، نهى فرمايد از افراط در آن: وَ لا تَعْتَدُوا: و تجاوز منمائيد از حدود الهى که آنچه حرام فرموده حلال کنيد و آنچه حلال فرموده آن را حرام نمائيد. پس آيه کريمه نهى از تحريم محللات و تحليل محرمات و داعى به اقتصاد است. إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ: بدرستى که خداى تعالى دوست نمى‌دارد تجاوز کنندگان از حدّ را.