تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لا يُؤاخِذُکُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمانِکُمْ وَ لکِنْ يُؤاخِذُکُمْ بِما عَقَّدْتُمُ الْأَيْمانَ فَکَفَّارَتُهُ إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساکِينَ مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِيکُمْ أَوْ کِسْوَتُهُمْ أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ ذلِکَ کَفَّارَةُ أَيْمانِکُمْ إِذا حَلَفْتُمْ وَ احْفَظُوا أَيْمانَکُمْ کَذلِکَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَکُمْ آياتِهِ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ (89)
«1» بقره، آيه 3.
«2» تفسير نور الثقلين، جلد 5، صفحه 662، حديث 13.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 168
شأن نزول «1»- بعد از نزول دو آيه سابقه اصحاب گفتند: يا رسول اللّه، سميع و مطيع توايم، اما چه کنيم با سوگندهاى خود. آيه شريفه نازل شد:
لا يُؤاخِذُکُمُ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِي أَيْمانِکُمْ: مؤاخذه نفرمايد خداى تعالى به بيهوده در سوگندهاى شما. علما را در سوگند لغو اختلاف است: 1- سوگند، غضبان است. 2- يمين ظانّ که شخصى سوگند خورد به گمان آنکه چنان است و حال آنکه نباشد. 3- قول لا و اللّه و بلى و اللّه است به قصد سوگند، و اين قول از حضرت صادق عليه السّلام و باقر عليه السّلام مروى است. «2» پس حاصل معنى آيه آنست که اگر شما به قصد تأکيد کلام بلا و اللّه و بلى و اللّه قسم خوريد بدون قصد، حق تعالى شما را به آن معذب نسازد و کفاره‌اى لازم شما نگردد. وَ لکِنْ يُؤاخِذُکُمْ بِما عَقَّدْتُمُ الْأَيْمانَ: و لکن مؤاخذه فرمايد يعنى معذب مى‌سازد شما را به آنچه عقد بنديد قسمها را. يعنى به زبان و دل قصد نمائيد و بعد حنث آن نمائيد. فَکَفَّارَتُهُ: پس کفّاره قسم و شکستن آنکه موجب تکفير و گناه، آن را زايل گرداند إِطْعامُ عَشَرَةِ مَساکِينَ: طعام دادن ده مسکين هر يکى را مدى نزد اصحاب ما، و به هر تقدير طعام بايد داد. مِنْ أَوْسَطِ ما تُطْعِمُونَ أَهْلِيکُمْ: از ميانه آنچه مى‌دهيد اهل خود را، يعنى نه اعلا نه دون بلکه متوسط. أَوْ کِسْوَتُهُمْ:
يا پوشش و جامه ده فقير هر يکى يک جامه بنا بقول اصحاب ما. أَوْ تَحْرِيرُ رَقَبَةٍ: يا کفاره آن آزاد کردن بنده مؤمن باشد. فَمَنْ لَمْ يَجِدْ: پس هر که نيابد يکى از کفارات ثلاثه را. فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ: پس کفاره آن روزه داشتن سه روز است به طريق تتابع به اجماع اصحاب ما و شافعى. ذلِکَ کَفَّارَةُ أَيْمانِکُمْ: اين
«1» مجمع البيان ج 2 ص 237.
«2» تفسير صافى، جلد 2، صفحه 80.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 169
که مذکور شد کفاره قسمهاى شماست، إِذا حَلَفْتُمْ: وقتى که قسم خوريد و بشکنيد. وَ احْفَظُوا أَيْمانَکُمْ: و محافظت نمائيد قسمهاى خود را يا حفظ قسم خود کنيد. به اين معنى که قسم مخوريد بر هر امرى که شما را حادث گردد.
کَذلِکَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَکُمْ آياتِهِ: همچنين که کفاره سوگند را بيان نمود. مبيّن فرمايد خداى تعالى براى شما، آيات و نشانه‌هاى شريعت مطهره اسلام را لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ: شايد که شکر نمائيد اين نعمت تبيين و تعليم را. چه مثل اين تبيين، موجب خروج شما است از سختى مخالفت قسم. (اقسام و احکام سوگند، مراجعه به رسائل عمليه است).