تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ (90)
ترجمه
اى کسانيکه ايمان آورديد جز اين نيست که شراب و قمار و بتان و تيرهاى سهم‌بندى پليد است از کردار شيطان است پس اجتناب کنيد از آن باشد که شما رستگار شويد.
تفسير
در کافى از امام باقر (ع) نقل نموده که چون اين آيه نازل شد سؤال نمودند از پيغمبر (ص) که ميسر چيست فرمود هر قمارى است حتى بکعب و گرد و پرسيدند انصاب چيست فرمود آنچه را براى بتان ذبح مينمايند عرض کردند از لام چيست فرمود تيرهائى است که با آن قسمت مينمايند و قمى ره از آنحضرت نقل نموده که هر مسکر آشاميدنى که بپوشاند عقل را پس آن خمر است و هر چه مسکر باشد زياد آن کمش هم حرام است وقتى آيه تحريم خمر آمد در مدينه شراب انگور نبود آنچه بود شراب خرما و کشمش بود همه ظروف خود را آوردند و پيغمبر (ص) فرمود همه اينها خمر است و خدا آنرا حرام فرموده کم و زيادش را خريد و فروش و انتفاع از آنرا و فرمود کسيکه خمر بنوشد تا سه مرتبه
جلد 2 صفحه 264
تازيانه بزنيد او را و در مرتبه چهارم بکشيد او را و بر خداوند لازم است که بخوراند بکسيکه خمر خورده است صديد را و آن چرک و خون غليظ است که از فرج زنان زناکار بيرون مى‌آيد که اهل محشر از حرارت و گند آن متأذى ميشوند و ما شمه‌اى از اخبار حرمت خمر و ميسر را در سوره بقره در ذيل آيه و يسئلونک عن الخمر و الميسر و حديث ديگرى راجع به بيان انصاب و ازلام در اوائل اين سوره در ذيل آيه حرّمت عليکم الميتة ذکر نموديم و چون از ضروريات دين است و دلالت آيه بر آن واضح است محتاج به بيان نيست عمده بيان استفاده نجاست خمر است از اين آيه و آن بنظر حقير بملاحظه آنستکه حکم شده است در آيه به نجاست و وجوب اجتناب از آن چون رجس در لغت بمعنى پليد است و آن لفظى است که اگر صفت عملى قرار داده شود معنى آن زشتى است و اگر صفت شى‌ء خارجى شود معنى آن نجاست است و در آيه شريفه چهار موضوع ذکر شده که حکم فرموده بر هر يک به پليدى و آن چهار موضوع خمر و قمار و ذبيحه براى بتان و تقسيم بقرعه کشى با تيرها است و از اين چهار موضوع خمر و ذبيحه موجود عينى است و قمار و تقسيم با تيرها عمل است که آن دو نجس و اين دو زشت است براى تقريب بذهن عرض ميشود مثلا اگر بگويند اين کار پليد کثيفى است از آن دورى کنيد معنيش آنستکه اينکار زشت بدى است و اگر بگويند اين چيز پليدى است از آن اجتناب نمائيد معنيش آنستکه نجس است و بعضى بواسطه عدم دقت در موضوعات چهارگانه و حکم آنها تصور نموده‌اند که چون آلات قمار و بت‌ها و تيرهاى قسمت نجس نيستند پس مقصود از پليدى نجاست نيست در صورتى که ميسر عمل قمار است و مراد از ازلام تقسيم با تيرها است و آندو قابل اتّصاف بنجاست نيستند پس بايد مراد از پليدى آندو زشتى و حرمت باشد بخلاف خمر و ذبيحه براى بتان که معنى پليدى در آن ظاهر است که نجاست است و حرمت تابع نجاست است و اجتناب از هر موضوعى هم بمناسبت آن موضوع است البته اجتناب از قمار و تقسيم با تير ترک عمل آنست و اجتناب از شراب و ذبيحه ترک استعمال و خوردن آنست و فلاح و رستگارى از عذاب منوط باجتناب از جميع تصرفات در آنها است و ارتکاب هر يک از اين امور از تسويلات و تدليسات و تزيينات شيطانيه است که بايد مؤمن خود را از آنها نگهدارى نمايد چنانچه در آيه بعد بيايد انشاء اللّه تعالى.
جلد 2 صفحه 265