اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا إِنَّمَا الخَمرُ وَ المَيسِرُ وَ الأَنصاب‌ُ وَ الأَزلام‌ُ رِجس‌ٌ مِن عَمَل‌ِ الشَّيطان‌ِ فَاجتَنِبُوه‌ُ لَعَلَّکُم تُفلِحُون‌َ (90)
اي کساني که ايمان آورديد جز اينکه نيست که خمر و قمار و بتهاي کفار و مشرکين و ازلام که تعبير ببخت آزمايي ميکنند رجس و خبيث و حرام است از عمل شيطان است پس اجتناب کنيد از او باشد که رستگار شويد.
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا خطاب بخصوص مؤمنين از جهة اينست که غير مؤمن و لو اجتناب از مذکورات بکند رستگار نخواهد شد.
انما براي اينست که اينکه مذکورات جز رجاست و خبائث و حرمة چيزي ندارند الخمر در اصل بمعني پوشاندن است و لذا مقنعه که زنها بر سر ميکنند چون صورت و سر را مي‌پوشاند خمار گفتند و خمر عقل را مي‌پوشاند و فرق بين مخمور و مجنون اينست که مجنون عقل ندارد مثل اعمي که چشم ندارد و مخمور عقلش مستور و پوشيده ميشود مثل بصير که چشمش را ببندند در واقع سرپوشيست روي روشنايي عقل گذارده ميشود و تعبير بسکر ميکنند و در حديث از رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است که فرمود خمر از نه چيز گرفته ميشود از عسل که آن را تبيع گويند و از انگور و از کشمش و از خرما و از گندم و از جو و از ارزن و سلت که جو پوست کنده است و فعلا موسوم است بآب جو، مخفي نماند که اينکه مذکورات هشت است و محتمل است که نهم ارق باشد يا نبيذ و بالجمله هر چه سکر بياورد و حرمت آن از ضروريات دين اسلام و نص قرآن بلکه مستفاد از اخبار است که در تمام شرايع حرام بوده و کليد درب تمام معاصي است و شارب الخمر کعابد الصنم و از شراب بهشت ممنوع است و مضرات روحي و جسمي آن مشهور و کتابهايي در اينکه باب
جلد 6 - صفحه 460
نوشته شده و حدّ شارب الخمر هشتاد تازيانه است.
و الميسر قمار است و آن چهار قسم است با آلات معدّه از براي قمار و بدون آلات بقصد برد و باخت که مقامره گويند و بدون قصد و از گناهان کبيره است و اشتغال ذمّه ميآورد و برنده بايد ردّ بصاحبش کند و وارد شدن در مجلس قمار حرام است حتي بعضي از علماء نماز در آن مجلس را هم باطل ميدانند.
و الانصاب بتهاي مشرکين که آنها را ميپرستيدند و هر بتي را بنامي ميخواندند که ساختن آنها و بيع و شراء آنها حتي مواد اصليه آن مثل خشب بشرط ساختن بت حرام است چنانچه بيع آلات قمار مثل نرد و شطرنج و عاس و کنجفه و ساير آلات قمار حتي بيع انگور بقصد شراب درست کردن حرام و سحت است و مالک ثمن نميشود حتي واجب است شکستن آلات قمار و ساير ملهيات و بتهاي مشرکين را.
و الازلام نوعي از بخت آزمايي بود که در جاهليت معمول بوده و آن اينکه بود شتري را ده نفر ابتياع ميکردند و ميان خود بتفاوت بليطها تقسيم ميکردند و ده بليط هر کدام بنامي نوشته ميشد، فذ يک سهم داشت، توام دو سهم، رقيب سه سهم، حلس چهار سهم، نافس پنج سهم، مسيل شش سهم، معلي هفت سهم، و اينکه هفت نفر ثمن شتر را نميدادند و ثمن آن در عهده سه نفر ديگر که بنام منيح و سفيح و وغب بود هر کدام يک سوم ثمن را ميدادند و سهمي از شتر نداشتند و اينکه ده بليط را در خريطه ميانداختند و بدست يک نفر که وثوق داشتند او يک يک را بنام يک يک اينکه ده نفر بيرون ميآورد و اينکه بعين مشابه همين بليط بخت آزمايي است که امروز در تمام کشور معمول است.
رجس نجس و خبيث است (مِن عَمَل‌ِ الشَّيطان‌ِ) در آيه بعد ميآيد که شراب و قمار و بت پرستي و بخت آزمايي هر چهار بالقاء و تعليم شيطان بوده.
جلد 6 - صفحه 461
فَاجتَنِبُوه‌ُ خطاب بمؤمنين که بايد از اينکه چهار کاملا دوري کنيد حرام است لَعَلَّکُم تُفلِحُون‌َ پس کسي که مرتکب اينکه اعمال شنيعه بشود رستگاري ندارد مگر بتوبه و اداء حقوق و ردّ بصاحبانش بايع خمر ثمن آن را بايد رد کند بمشتري برنده قمار ببازنده، بايع آلات قمار و بتها بخريدار، برنده بخت آزمايي بصاحبان بليط و اگر آنها را نمي‌شناسند يا دست‌رسي ندارند از جانب آنها صدقه دهند و احتياطا باذن مجتهد باشد اميد است رستگار شوند.