اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِنَّما يُرِيدُ الشَّيطان‌ُ أَن يُوقِع‌َ بَينَکُم‌ُ العَداوَةَ وَ البَغضاءَ فِي الخَمرِ وَ المَيسِرِ وَ يَصُدَّکُم عَن ذِکرِ اللّه‌ِ وَ عَن‌ِ الصَّلاةِ فَهَل أَنتُم مُنتَهُون‌َ (91)
غرضي ندارد شيطان جز اينکه ميانه شما مؤمنين ايجاد عداوت (دشمني) و کينه‌جويي کند در مورد شراب و قمار و شما را باز دارد از ياد خدا و از اتيان نماز پس آيا منتهي نميشويد و دست بر نميداريد.
إِنَّما يُرِيدُ الشَّيطان‌ُ يکي از مطالب بسيار قابل اهميت در شريعت مطهره ايجاد الفت و محبت و وداد و اخوت بين المسلمين است و آيات شريفه قرآن بر اينکه معني ناطق است وَ اعتَصِمُوا بِحَبل‌ِ اللّه‌ِ جَمِيعاً وَ لا تَفَرَّقُوا وَ اذکُرُوا نِعمَت‌َ اللّه‌ِ عَلَيکُم إِذ کُنتُم أَعداءً فَأَلَّف‌َ بَين‌َ قُلُوبِکُم فَأَصبَحتُم بِنِعمَتِه‌ِ إِخواناً آل عمران 103، لَو أَنفَقت‌َ ما فِي الأَرض‌ِ جَمِيعاً ما أَلَّفت‌َ بَين‌َ قُلُوبِهِم وَ لکِن‌َّ اللّه‌َ أَلَّف‌َ بَينَهُم انفال آيه 63، إِنَّمَا المُؤمِنُون‌َ إِخوَةٌ حجرات آيه 10، و غير اينها از آيات و اخبار هم در اينکه باب بسيار است و بسياري از احکام هم روي اينکه پايه است، نماز جماعت حج، زکاة، خمس، صدقه، صله رحم، عيادت مريض، تشييع جنازه، احسان بيکديگر و غير اينها و شيطان در مقابل اينکه دستگاه غرضش ايجاد اختلاف و دوئيت و عداوت و تفرقه و بغضاء و تشتت بين مسلمين است و بتجربه هم مشهود
جلد 6 - صفحه 462
است که پيشرفت اسلام در اثر الفت و اتحاد است و ضعف آن در اثر عداوت و اختلاف است و يکي از اسبابي که ايجاد عداوت و بغضاء ميکند که اينکه هم مشهود است شراب و قمار است لذا ميفرمايد أَن يُوقِع‌َ بَينَکُم‌ُ العَداوَةَ وَ البَغضاءَ فِي الخَمرِ وَ المَيسِرِ اما خمر بعد از آني که مستي آورد و سرپوش عقل شد از هيچ قبيح و زشتي جلو گيري نميکند ميزند، ميکشد، فحش ميدهد، سب ميکند، غيبت و تهمت و ساير منکرات و فحشاء را مرتکب ميشود حتي بسا کفر ميگويد و از اينکه جهت کليد درب کليه معاصي است و اينکه باعث عداوت و بعضاء ميگردد.
و اما ميسر که قمار باشد البته آنکه باخته يک کينه و عداوتي از برنده در قلبش ايجاد ميشود حتي بسا عيال خود را هم ميبازد و بقدري قمار تأثير در عداوت و بغضاء دارد که صبيان هم در لعب خود برنده يک تفوق و بزرگي در خود ميبيند و بازنده يک حقارت و کوچکي و خفت در خود مشاهده ميکند و بغض طرف در دلش جاي‌گير ميشود وَ يَصُدَّکُم عَن ذِکرِ اللّه‌ِ صد بمعني جلوگيري است و صد از ذکر خدا جلوگيري قلب و اعضاء و جوارح است از توجه بخدا، اما قلب ديگر موعظه باو اثر نميکند، حقايق را درک نميکند، مرگ و عقبات بعد از مرگ، قبر، برزخ قيامت، بهشت، جهنم، ثواب، عذاب، سؤال، ميزان، دين، احکام، تمام آنچه از ناحيه حق است فراموش ميکند، اعضاء و جوارح از ارتکاب معاصي خودداري نميکند، چشم، گوش، دست، پا، زبان، حتي عورت. و ذکر اقسامي دارد ذکر لساني، عملي، قلبي تمام از دست ميرود.
وَ عَن‌ِ الصَّلاةِ نمازي که اهم واجبات است ترک ميشود الان مشاهده کنيد آنهايي که شراب خوار و قمارباز هستند صد ده آنها نماز گذار نيستند و آنهايي که يک قيام و قعودي دارند صد نود آنها نماز باطل از جهات مختلفه دارند.
جلد 6 - صفحه 463
فَهَل أَنتُم مُنتَهُون‌َ مناهي الهيه را بحکم عقل واجب است منتهي شدن و ترک نمودن چنانچه واجبات الهيه را واجب است اطاعت کردن و لو اينکه فائده‌اي بر واجبات و مفسده‌اي بر محرمات درک نشود لذا تعبير باحکام تعبديه ميکنند چه رسد به اينکه بوجدان و حس مصالح و مفاسد آن را انسان درک کند مثل شراب و قمار که اگر نهي الهي هم نبود هر صاحب عقلي بايد بحکم عقل ترک کند چنانچه امروز دانشمندان اروپا با اينکه ابدا بمناهي شرعيه اعتنايي ندارند کتابها در مضار اينکه موضوع نوشته‌اند لذا خداوند بلفظ فهل انتم تعبير فرموده که از روي تعجب است که با اطلاع باين مضار آيا منتهي ميشويد يا باز مرتکب ميشويد.