تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جُناحٌ فِيما طَعِمُوا إِذا مَا اتَّقَوْا وَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ ثُمَّ اتَّقَوْا وَ آمَنُوا ثُمَّ اتَّقَوْا وَ أَحْسَنُوا وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ (93)
شأن نزول «2»- ابن عباس گويد: چون آيه تحريم نازل شد صحابه عرض کردند: يا رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله برادران ما که شارب الخمر و مرده‌اند، حال آنها چگونه باشد؟ آيه شريفه نازل شد:
لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ: نيست بر آنانکه ايمان آورده‌اند و عملهاى شايسته و پسنديده کرده‌اند جُناحٌ فِيما طَعِمُوا: گناهى و بأسى در آنچه خورده‌اند إِذا مَا اتَّقَوْا: چون پرهيز کرده باشند از شرک وَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ: و ثبات ورزيده باشند در ايمان و ثابت باشند در اعمال صالحه ثُمَّ اتَّقَوْا وَ آمَنُوا: پس ثابت و مستمر شده باشند در تقوى و راسخ بر تصديق حرمت شرک و ساير منهيات ثُمَّ اتَّقَوْا وَ أَحْسَنُوا: پس مستمر و دائم باشند بر پرهيز معاصى و احسان نموده در اعمال جميله و افعال حسنه و يا احسان به غير کرده باشند وَ اللَّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ: و خداى تعالى دوست مى‌دارد
«1» تفسير نور الثقلين، جلد اوّل، صفحه 556، حديث 352- اصول کافى، جلد اوّل، کتاب الحجّة، صفحه 426، حديث 74.
«2» مجمع البيان ج 2 ص 240.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 178
نيکو کاران را. مراد به محبت حق تعالى لازمه محبت است يعنى اعطاى ثواب و اکرام و تجليل ايشان فرمايد در آخرت.
وجه تکرير: 1- مبالغه است در نهايت رسوخ در ايمان و پرهيزکارى و استمرار در اعمال حسنه. 2- تکرار ايمان و عمل صالح و اتقاء به اعتبار اوقات ثلاثه باشد در ماضى و حال و استقبال. 3- به اعتبار حالات سه گانه که استعمال ايمان و تقوى کرده باشند بين نفس خود و حق تعالى و بندگان. 4- تکرير به اعتبار مرات مبدء و وسط و منتهى باشد.
تتمه- در منهج و صافى و رازى- مروى است در عهد عمر خطاب قدامة بن مطعون خمر خورده، مست به بازار آمده بود. او را گرفتند نزد عمر آوردند. پرسيد چرا خمر خوردى. گفت: خدا فرمايد «لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جُناحٌ فِيما طَعِمُوا» عمر را شبهه پيدا شد و در حدّ او توقف نمود. اين خبر به امير المؤمنين عليه السّلام رسيد. به مسجد تشريف آورد. عمر را فرمود چرا قدامه را حدّ نزدى.
گفت: آيه از قرآن بر من خواند، من در حد متردد شدم. حضرت امر به احضار او نمود. فرمود چرا خمر خوردى؟ نتوانست آيه را بخواند. گفت: ندانستم خمر حرام است. امير عليه السّلام فرمود او را ببريد بر مهاجر و انصار بگردانيد آيا کسى آيه تحريم خمر خوانده يا نه. چون جمعى شهادت دادند که او را حرمت خمر معلوم و آيه تحريم خمر بسيار شنيده، فرمود حدش بزنيد و توبه بر او عرضه داريد. اگر توبه نمود واگذاريد هر جا خواهد برود، و اگر توبه نکند گردنش بزنيد. قدامه گفت: توبه کردم. حضرت فرمود: تو نمى‌دانى که اهل اين آيه نيستى نه مؤمنى نه متقى و نه عمل صالحه نموده‌اى، آنگاه در کميّت خلاف و هر يکى چيزى مى‌گفتند. آخر رجوع به امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: هشتاد تازيانه بزنيد. پرسيدند چرا فرمود: لأنّ الشّارب اذا سکر هذى و اذا هذا افترى و حدّ المفترى ثمانون جلدة. «1»
«1» تفسير صافى، جلد 2، صفحه 86.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 179