تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَيَبْلُوَنَّکُمُ اللَّهُ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنالُهُ أَيْدِيکُمْ وَ رِماحُکُمْ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخافُهُ بِالْغَيْبِ فَمَنِ اعْتَدى بَعْدَ ذلِکَ فَلَهُ عَذابٌ أَلِيمٌ (94)
شأن نزول- در عام الحديبيه مسلمانان محرم و ممنوع از صيد، جانوران شکارى بر ايشان غلبه کرده به ميان رخت و بار و خيمه ايشان داخل و ايشان به سبب احرام از حرمان شکار متألم، و اين امتحانى بود از حق تعالى با ايشان در پرهيز نمودن. حمارى وحشى را ابو البشر تيرى بر او زد و او را کشت. مردمان او را ملامت کردند. خدمت پيغمبر صلى اللّه عليه و آله عرضه داشت آيه شريفه نازل شد:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورده‌ايد لَيَبْلُوَنَّکُمُ اللَّهُ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الصَّيْدِ: هر آينه البته مى‌آزمايد و امتحان مى‌نمايد شما را خدا به چيزى از صيد در وقت احرام، يعنى با شما معامله آزمايندگان مى‌کند به چيزى قليل و حقير از صيد. تَنالُهُ أَيْدِيکُمْ وَ رِماحُکُمْ: مى‌رسد به آن صيد دستهاى شما و نيزه‌هاى شما. در منهج «1»- از حضرت صادق عليه السّلام مروى است: مراد به «تناله» صغار صيد و مراد به «رماحکم» کبار آنست، يا مراد اول صيد حرم است به جهت انس آن به مردمان، و ثانى صيد حل به جهت نفور او از ايشان. و اين ابتلا و امتحان براى آنست. لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخافُهُ بِالْغَيْبِ: تا منکشف و متميز سازد خداى تعالى آنکس را که مى‌ترسد به جهت قوت ايمان در حالتى که ملتبس است خوف او به غيب عقاب حق تعالى و عدم مشاهده او آن را. يا در حالتى که غايب است از مردمان و هيچکس اطلاع ندارد بر صيد او، يعنى در پنهانى از صيد احتراز کند بسبب ترس عقوبات الهى. فَمَنِ اعْتَدى
«1» منهج الصادقين، ج 3 ص 310.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 180
بَعْدَ ذلِکَ: پس هر که تجاوز از حد نمايد و شکار کند بعد از اين ابتلاء به صيد.
فَلَهُ عَذابٌ أَلِيمٌ: پس مر او راست عذابى دردناک، چه هر که مالک حاسّه خود نتواند شد در مثل اين حال، و مراعات حکم خدا ننمايد، چگونه باشد جائى که نفس به آن حريصتر باشد.
تنبيه- ابتلاء و امتحان، عبث و لغو نيست بجهت صيانت. افعال حکيم از آن. و نيز دليل عقلى قائم است بر آنکه افعال الهى معلل به غرض‌اند لکن نه غرضى که عائد ذات اقدس او شود، بلکه چون مستغنى بالذات است از تمام جهات، پس خلقت کائنات و بعث اوامر تشريعيات، معلل به عرض و حکمت و مصلحتى است راجع به شخص يا نوع انسانى. و امتحان مکلفين براى مشخص و مميز شدن مطيع از عاصى و تحقق ثواب و عقاب ايشان.