تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَ أَنْتُمْ حُرُمٌ وَ مَنْ قَتَلَهُ مِنْکُمْ مُتَعَمِّداً فَجَزاءٌ مِثْلُ ما قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْکُمُ بِهِ ذَوا عَدْلٍ مِنْکُمْ هَدْياً بالِغَ الْکَعْبَةِ أَوْ کَفَّارَةٌ طَعامُ مَساکِينَ أَوْ عَدْلُ ذلِکَ صِياماً لِيَذُوقَ وَبالَ أَمْرِهِ عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ وَ مَنْ عادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ وَ اللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقامٍ (95)
بعد از آن در ذکر عقوبت دنيويه تعدى از حکم مذکور مى‌فرمايد:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورده‌ايد لا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ:
مکشيد حيوان برى را که وحشى مأکول اللحم و غير آن، مگر آنچه خارج شده به دليل. وَ أَنْتُمْ حُرُمٌ: و حال آنکه شما احرام گيرندگان باشيد به حج يا به عمره.
در تهذيب از حضرت صادق عليه السّلام مروى است وقتى محرم شدى پس
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 181
بپرهيز کشتن جنبنده را تماما إلّا افعى و عقرب و موش. «1» اما موش، پس آن مى‌درد مشک آب را و ويران کند خانه را، و اما عقرب، پس بدرستى که پيغمبر خدا کشيد دستش را به سنگ، گزيد او را عقربى؛ فرمود لعنت کند تو را خدا که وانگذارى خوب و نه بدى را. و مار هر گاه اراده تو کند پس بکش او را، و اگر قصد تو نکرد قصد او نکن. و سگ و گرگ هر گاه قصد تو کنند بکش هر دو را، و اگر قصد تو نکرد قصد او نکن. و سگ سياه هار، پس بکش او را در هر حال، و بأسى نيست به رمى غراب «2» و حدئه «3» بر پشت شتر خود وَ مَنْ قَتَلَهُ مِنْکُمْ مُتَعَمِّداً: و هر که بکشد آنصيد را از شما به عمد، يعنى داند که محرم و قتل صيد بر او حرام است. مراد ابو البشر است که در عام حديبيه حمار وحشى را به نيزه کشت عمدا و الا هر محرمى که صيد بکشد از روى عمد و خطا فَجَزاءٌ مِثْلُ ما قَتَلَ: پس بر او واجب است جزائى که مانند آن چيزى باشد که کشته است، يعنى فدا دهند مانند صيد خود مِنَ النَّعَمِ: از چهار پايان يعنى شتر و گاو و گوسفند يَحْکُمُ بِهِ ذَوا عَدْلٍ مِنْکُمْ: جزا و فدائى که حکم بدان کنند دو صاحب عدل از اهل ملت شما، يعنى دو مرد مسلمان که عادل باشند و عارف، بگويند مماثل مقتول از چهار پا کدام است. در تهذيب از حضرت باقر عليه السّلام فرمود:
«عدل» رسول خدا صلى اللّه عليه و آله و امام بعد از او باشد، حکم مى‌کند به آن، و اوست صاحب عدل. چون دانستى آنچه حکم فرموده به آن رسول خدا صلى اللّه عليه و آله و امام، پس کافى است براى تو و سؤال نکن از آن. «4» هَدْياً بالِغَ الْکَعْبَةِ: در حالتى که آن جزا قربانى باشد رسنده به کعبه، يعنى به حرم برند و آنجا ذبح کنند. حضرت صادق عليه السّلام فرمود: کسى که واجب شد
«1» تهذيب الاحکام، شيخ طوسى، جلد 5، صفحه 365، حديث 186- فروع کافى، جلد 4، کتاب الحجّ، صفحه 363، حديث 2 (روايتى که مؤلّف در متن آورده است، با حديث کافى منطبق است و با حديث تهذيب تفاوت مختصرى دارد.)
«2» غراب کلاغ و زاغ را گويند.
«3» حدئه: زغن (از پرندگان شکارى)
«4» تفسير صافى، جلد 2، صفحه 88 (بنقل از تهذيب)
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 182
بر او فداى صيد در حالت احرام، اگر حاج باشد، نحر کند آن را به منى؛ و اگر معتمر باشد نحر کند به مکه مقابل کعبه. «1» أَوْ کَفَّارَةٌ طَعامُ مَساکِينَ: و واجب است بر او کفاره‌اى که طعام دادن فقراء است تا بپوشد و رفع کند گناه او را.
اصحاب ما گفته‌اند اگر محرم قتل چهارپا کند «شتر» بر او واجب است، و اگر عاجز شد قيمت آن را گندم خريده، شصت مسکين را طعام دهد هر يک را مدى.
و اگر تمام آنها را وفا نکند مجزى است و در صورت زياده، زايد بر شصت واجب نيست، بلکه زايد متعلق به اوست. أَوْ عَدْلُ ذلِکَ صِياماً: يا برابر و مساوى آن اطعام روزه داشتن. در کافى- سؤال شد از حضرت صادق عليه السّلام محرمى که صيد چهار پا يا الاغ وحشى نمايد. فرمود: بر او است شتر.
اگر قادر نبود اطعام شصت مسکين و با عدم قدرت روزه هيجده روز. و سؤال از صيد گاو. فرمود: بر او است گاو، اگر قادر نبود اطعام سى فقير، و الّا نه روز روزه. عرض شد صيد آهو. فرمود: بر اوست گوسفند، و الّا با عدم قدرت، اطعام ده فقير، و با عدم قدرت بر آن سه روز روزه. «2» لِيَذُوقَ وَبالَ أَمْرِهِ: اين جزاى مثل صيد يا اطعام يا صيام به جهت آنست که تا بچشد سختى و وبال و سنگينى کار خود را، چه آن مزيت شدت تکليف است بسبب خروج او از طاعت. عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ: عفو فرمود خداى تعالى از آنچه گذشته که محرم، قتل صيد مى‌کرده در جاهليت. وَ مَنْ عادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ: و هر که باز گردد به مثل اين عمل، پس انتقام کشد خداى تعالى از او. وَ اللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقامٍ: خداى متعال غالب است در حکم خود، صاحب انتقام از کسى که اصرار مى‌کند در معصيت به قدر استحقاق، و جزاى اعمال ايشان.
«1» تهذيب، جلد 5، صفحه 373، حديث 212.
«2» فروع کافى، جلد 4، کتاب الحجّ، صفحه 385، حديث اوّل.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 183