تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَيَبْلُوَنَّکُمُ اللَّهُ بِشَيْ‌ءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنالُهُ أَيْدِيکُمْ وَ رِماحُکُمْ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخافُهُ بِالْغَيْبِ فَمَنِ اعْتَدى بَعْدَ ذلِکَ فَلَهُ عَذابٌ أَلِيمٌ (94)
ترجمه
اى آنکسانيکه ايمان آورديد هر آينه مى‌آزمايد شما را خدا بچيزى از شکار که ميرسد بآن دستهاى شما و نيزه‌هاتان تا مشاهده نمايد خدا آنرا که ميترسد از او در نهانى پس کسيکه تعدى نمايد بعد از اين پس از براى او است عذابى دردناک.
تفسير
قمى ره فرموده که اين آيه در غزوه حديبيّه نازل شد که خداوند صيد را براى مسلمانان جمع فرمود پس داخل شدند در بساط آنها و در کافى از حضرت صادق (ع) نقل نموده که جمع شد شکار از هر جا براى مسلمانان و نزديک شدند بايشان تا بيازمايد خداوند مسلمانان را بآنها و در چند روايت بيان شده است که آنچه دست آنها بآن ميرسيد تخم و جوجه پرندگان و بچه حيوانات صحرائى بود و آنچه نيزه آنها بآن ميرسيد شکارهاى بزرگ بود حقير عرض ميکنم غزوه حديبيّه در سال ششم هجرت روى داد و آن در واقع غزوه نبود زيرا پيغمبر اکرم (ص) در آنسال عازم جنگ نبود بلکه بقصد زيارت بيت اللّه و اداء عمره حرکت فرموده بود نهايت آنکه کفّار قريش تصور کردند آنحضرت براى فتح مکّه حرکت فرموده و مانع از ورود آنحضرت و مسلمانان شدند و پيغمبر (ص) مصلحت را در مصالحه با آنها ديد و در نزديک حديبيّه که چاهى است در حوالى مکه معظمه با آنها صلح فرمود با شرائطى که در کتب تواريخ ذکر شده است و
جلد 2 صفحه 270
پس از زيارت مراجعت به مدينه فرمود و در آنسال چون مسلمانان لباس احرام پوشيدند خداوند خواست آنها را امتحان کند بچيز کوچکى بالنسبه بجان و مال زيرا امتحان بزرگ و کوچک هر کدام در محلّ خود لازم است چون بسا اشخاص از امتحان بزرگ خوب بيرون نميآيند ولى از امتحان کوچک بيرون ميآيند البته آنها بايد مزيّتشان بر کسانيکه از امتحان کوچک هم بيرون نميآيند ثابت شود و مردم بدانند چه کسى از خداوندى که غائب از انظار است يا عذاب او که مخفى از ابصار است ميترسد در خفيه مانند آشکار و چون يکى از فوائد امتحان تميز مطيع از عاصى در خارج است بعضى علم را در آيه شريفه به تميز تفسير نموده‌اند و بنظر حقير چون صفحه خارج يکى از مراتب علم الهى است کلمه ليعلم در آيه به معنى خود باقى است و اشکال حدوث صفاتى لازم نميآيد زيرا اين علم غير از آن علم قديم ازلى است که عين ذات است لذا گفته‌اند آن قضا است و اين قدر و بعضى براى رفع اشکال قائل بحذف مضاف براى لفظ جلاله شده‌اند و آنرا کلمه اولياء دانسته‌اند و اهل دقت ميدانند که اشکالى نيست در هر حال خداوند امتحان فرمود مسلمانانرا بتمکن تام و تمام از صيد خشکى چنانچه امتحان فرمود بنى اسرائيل را بتمکن تام و تمام از صيد دريا و نهى فرمود اين امت را در حال احرام چنانچه نهى فرمود آن امت را در روز شنبه و کسيکه تجاوز نمايد از حدود الهى بعد از بيان آن مستحق عذاب اليم است در دنيا و آخرت بتعزير و آتش جهنم ..