اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا لا تَقتُلُوا الصَّيدَ وَ أَنتُم حُرُم‌ٌ وَ مَن قَتَلَه‌ُ مِنکُم مُتَعَمِّداً فَجَزاءٌ مِثل‌ُ ما قَتَل‌َ مِن‌َ النَّعَم‌ِ يَحکُم‌ُ بِه‌ِ ذَوا عَدل‌ٍ مِنکُم هَدياً بالِغ‌َ الکَعبَةِ أَو کَفّارَةٌ طَعام‌ُ مَساکِين‌َ أَو عَدل‌ُ ذلِک‌َ صِياماً لِيَذُوق‌َ وَبال‌َ أَمرِه‌ِ عَفَا اللّه‌ُ عَمّا سَلَف‌َ وَ مَن عادَ فَيَنتَقِم‌ُ اللّه‌ُ مِنه‌ُ وَ اللّه‌ُ عَزِيزٌ ذُو انتِقام‌ٍ (95)
اي کساني که ايمان آورديد نکشيد صيد را و حال آنکه شما محرم هستيد و کسي که از شما بکشد در حال احرام صيد را عمدا پس جزاء و کفاره آن اينست که مماثل آن صيد را که کشته از نعم که شتر و گاو و گوسفند باشد فديه دهد و مماثلة را بايد دو نفر عادل از شما حکم کنند و بايد اينکه فديه و هدي را برسانيد بکعبه
جلد 6 - صفحه 471
يا مطابق قيمت آن انعام اطعام مساکين کنيد يا مطابق عدد اطعام و مساکين روزه بگيريد تا اينکه بچشيد و بال کار خود را خداوند از گذشته را عفو فرمود و کسي که باز اعاده کرد و صيد ديگري را کشت پس خداوند از او انتقام خواهد کشيد و خداوند قادر و صاحب انتقام است.
مسائل مربوطه باين آيه شريفه که بيان کفاره صيد را ميفرمايد بسيار مفصل است که در فقه متعرض شده‌اند و نديدم کتابي در اينکه باب ابسط از جواهر در کتاب حج در مقصد ثاني از رکن ثالث که در لواحق است در احکام صيد بآنجا مراجعه فرمائيد بسط آن از وضع تفسير خارج است و ما تا اندازه استعداد خود بشرح آيه شريفه اکتفاء ميکنيم.
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا لا تَقتُلُوا الصَّيدَ وَ أَنتُم حُرُم‌ٌ قتل صيد در دو مورد حرام است يکي بر شخص محرم که اينکه آيه بيان ميفرمايد که يکي از محرمات احرام صيد است چه در حرم باشد چه در خارج حرم و ديگر صيد حرم است چه محرم باشد چه محل و بر هر دو کفاره تعلق مي‌گيرد لکن کفاره اينکه دو مختلف است، و اگر محرم در حرم صيد کرد دو کفاره دارد يکي از جهت احرام و ديگر از جهت داخل حرم و بيانش ميآيد.
وَ مَن قَتَلَه‌ُ مِنکُم مُتَعَمِّداً کفاره قتل صيد بر محرم دو قسم است يکي متعمد باشد و ديگر ناسي باشد، اما اگر متعمد باشد فَجَزاءٌ مِثل‌ُ ما قَتَل‌َ مِن‌َ النَّعَم‌ِ اگر نعامه (شترمرغ) باشد کفاره آن يک شتر است و اگر حمار وحشي يا گاو وحشي باشد و امثال آنها کفاره‌اش يک گاو است و اگر آهو و بز کوهي و امثال آنها باشد کفاره‌اش گوسفند است و در اينجا فروع بسياري است مثل اينکه اگر صيد مماثل نداشته باشد مثل کبوتر و خرگوش و امثال اينها و اگر صيد حرام گوشت باشد مثل وحوش و طيور محرمة الاکل يا از هوام باشد مثل عقرب،
جلد 6 - صفحه 472
مار، مورچه و امثال آنها و اگر صغار از شترمرغ يا حمار يا گاو وحشي باشد يا آنکه حيواني باشد که هم در آب زندگي دارد و هم در خاک چون حيوان دريايي صيدش مانعي ندارد يا اگر تخم شترمرغ باشد جوجه‌دار يا بي‌جوجه و همچنين اگر دو نفر يا بيشتر يک صيد کردند يا يکي دلالت کرد و ديگري صيد نمود و همچنين اگر صيد را آسيبي رسانيد چشم او را کور کرد يا دست يا پاي او يا شاخ او را شکست يا آنکه پس از صيد کردن او را رها کرد يا صيد را رهانيد و غير اينها از فروع که تماما مذکور در فقه است و بحث در آن و اخبار وارده و اختلاف فتاوي بسيار طولاني ميشود و از وضع تفسير خارج ميشود.
يَحکُم‌ُ بِه‌ِ ذَوا عَدل‌ٍ مِنکُم در بعضي از اخبار قرائت شده ذو عدل منکم و تفسير شده برسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و ائمه اطهار عليهم السلام، و ذوا عدل از خطاء کتاب وحي شمرده‌اند لکن مراد ظاهر سياهي که مرام ما است که تعدي نکنيم دو نفر عادل از اهل خبره تعيين مماثلت کنند در موارد اشتباه.
هَدياً بالِغ‌َ الکَعبَةِ اگر در احرام عمره باشد بايد در مکه قرباني شود و اگر در احرام حج باشد در مني.
أَو کَفّارَةٌ طَعام‌ُ مَساکِين‌َ به اينکه آن هدي که مماثل بوده قيمت کنند و آن قيمت را گندم خريداري کنند و بهر فقيري در بعض اخبار دارد يک مد و در بعضي دو مد از طعام بدهند تا شصت مسکين و اگر قيمت زيادتر باشد زائد لازم نيست.
أَو عَدل‌ُ ذلِک‌َ صِياماً يعني مطابق عدد مساکين که اگر اطعام ميکرد روزه بگيرد تا دو ماه اگر بيشتر باشد لازم نيست و اختلاف شده بين علماء که هدي و اطعام و صيام واجب تخييري است چنانچه مشهور گفتند و مطابق با ظاهر آيه است که تعبير به او فرموده، و بعضي گفتند واجب ترتيبي است اولا هدي و اگر ممکن
جلد 6 - صفحه 473
نشد اطعام و اگر مقدور نيست صيام.
لِيَذُوق‌َ وَبال‌َ أَمرِه‌ِ که خداوند تفضل فرموده که از عقوبت قيامت نجات پيدا کند عَفَا اللّه‌ُ عَمّا سَلَف‌َ مراد قبل از نزول اينکه آيه شريفه است که اگر صيد کردند کفاره لازم نيست وَ مَن عادَ يعني متعمدا فَيَنتَقِم‌ُ اللّه‌ُ مِنه‌ُ ديگر کفاره ندارد عقوبت آن را براي قيامت گذارده لکن اينکه مختص بصيد عمدي است و اما در غير صور عمد هر چه صيد مکرر شود کفاره هم مکرر ميشود.
وَ اللّه‌ُ عَزِيزٌ قادر متعال ذو انتقام انتقام الهي سخت است مگر آنکه توبه کند و خداوند عفو فرمايد، اينکه حکم محرم که صيد کند چه در حرم باشد چه خارج از حرم.
اما حکم صيد حرم چه صياد محرم باشد يا محل فديه لازم است و بدل ندارد و اگر محرم در حرم صيد کرد هم کفاره بايد بدهد و هم فديه و فديه دم شات و در بعض حيوانات صدقه يک درهم يا نصف درهم يا ربع درهم باختلاف حيوانات و بحث در آنها و فروع متفرعه و اقسام حيوانات بسيار طولانيست صرف نظر ميکنيم.