تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ لا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَ الطَّيِّبُ وَ لَوْ أَعْجَبَکَ کَثْرَةُ الْخَبِيثِ فَاتَّقُوا اللَّهَ يا أُولِي الْأَلْبابِ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ (100)
بعد از بيان حلال و حرام، حکم به عدم تساوى آنها فرمايد:
قُلْ لا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَ الطَّيِّبُ: بگو اى پيغمبر صلى اللّه عليه و آله مساوى نيستند پليد و پاک. اين حکم عام است در نفى مساوات ميان نيک و بد، در اشخاص و اموال و اعمال و غير آن از فعليات. وَ لَوْ أَعْجَبَکَ کَثْرَةُ الْخَبِيثِ: و اگرچه به تعجب آورد تو را بسيارى خبيث، زيرا اعتبار به خوبى و بدى است نه به کمى و زيادى، و محمود قليل بهتر از مذموم کثير است. فَاتَّقُوا اللَّهَ يا أُولِي الْأَلْبابِ: پس بترسيد از خداى تعالى اى صاحبان عقلهاى صافيه در تحرى از خبيث، اگرچه بسيار باشد و ايثار طيب اگرچه اندک باشد. لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ:
در حالتى که اميد داريد به رسيدن رستگارى و نجات.
تنبيه- «طيب» بر چند معنى اطلاق شود: 1- مستلذ. 2- حلال. 3- آنچه طاهر باشد. 4- آنچه خالى از اذيت در روح و بدن باشد و «خبيث» هم مقابل «طيب» به معانى مذکوره است. و از مطالبى که عقل و شرع و عرف تصديق آن نمايد، مساوى نبودن طيب و خبيث است در نتايج و آثار. و يکى از چيزهائى که معد براى ترقى انسانى و صعود به معارج روحانى است، مراعات
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 187
حلال و حرام؛ و لذا تأکيد بسيار در آن وارد شده:
1- در اسرائيليات حق تعالى فرمايد: يا احمد انّ العبادة عشرة اجزاء تسعة منها طلب الحلال فاذا طيّبت مطعمک و مشربک فانت فى حفظى و کنفى «1» (خطاب ارشادى است) اى حضرت احمد صلى اللّه عليه و آله بدرستى که عبادت ده جزء و نه جزء آن طلب حلال است. و هر گاه مطعم و مشرب را حلال کردى پس در حفظ و حمايت من باشى.
2- حضرت امير المؤمنين عليه السّلام به کميل فرمايد: يا کميل انّ اللّسان يبوح من القلب و القلب يقوّى من الغذاء فانظر فيما تغذّى قلبک و جسمک فان لم يکن ذلک حلالا لم يقبل اللّه تعالى تسبيحک و لا شکرک «2» اى کميل، بدرستى که زبان تراوش کند از قلب، و قلب تقويت يابد از غذا. پس تأمل کن در آنچه تغذيه نمايد قلب و جسم تو. پس اگر آن حلال نباشد. قبول نفرمايد خداى تعالى تسبيح و شکر تو را. و اين مطلب هم مسلم است که مال حلال کمياب بلکه نادر و لکن حرام بسيار است. و آيه شريفه اشاره فرمايد که حلال و حرام مساوى نيستند، اگرچه زيادى مال حرام تو را به شگفت آرد، پس بپرهيزيد صاحبان عقل خالص از آنکه بسيارى حرام شما را فريب دهد. بقدر کفاف تصرف نمائى که از وبال دور است، خصوصا در اين زمان، لذا فرمود پيغمبر صلى اللّه عليه و آله: اقلّ ما يکون فى اخر الزّمان اخ يوثق به او درهم من حلال. «3» کمتر چيزى که مى‌باشد در آخر الزمان، برادرى که اطمينان به او باشد يا درهم حلال.
و حضرت امير المؤمنين عليه السّلام در تقوى فرمايد: بدرستى که تقوى کليد راستى است در دين، و استقامت در طريق مبين، و ذخيره روز بازپسين، و آزادى از هر مهلکه، و کردار ناشايست و رستگارى از هر تباهى و گمراهى است.
به تقوى روا مى‌شود حاجت طالب دنيا و آخرت، و نجات مى‌يابد هارب از
«1» بحار الانوار، جلد 77، صفحه 27.
«2» تحف العقول، صفحه 175، بحار الانوار، جلد 77، صفحه 272.
«3» تحف العقول، صفحه 54 (باب مواعظ النبى و حکمه)
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 188
عقاب حضرت عزت، و رسيده مى‌شود عطيّات بسيار به او. «1»