اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذا قِيل‌َ لَهُم تَعالَوا إِلي ما أَنزَل‌َ اللّه‌ُ وَ إِلَي الرَّسُول‌ِ قالُوا حَسبُنا ما وَجَدنا عَلَيه‌ِ آباءَنا أَ وَ لَو کان‌َ آباؤُهُم لا يَعلَمُون‌َ شَيئاً وَ لا يَهتَدُون‌َ (104)
و زماني که گفته شد باين کفار و مشرکين که بيائيد و اقبال کنيد بسوي آنچه خداوند در قرآن مجيدش نازل فرمود و بسوي پيغمبرش در آنچه بيان ميفرمايد و دستور ميدهد در جواب گفتند ما را کافيست آنچه پدران ما ميگفتند و عمل ميکردند آيا اگر پدران آنها علم نداشتند و از روي جهالت و ناداني مشي ميکردند و در ضلالت و گمراهي بودند و هدايت نميشدند باز هم متابعت آنها را ميکنيد.
جلد 6 - صفحه 484
وَ إِذا قِيل‌َ لَهُم قائل وجود مقدّس نبوي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و مؤمنين که در مقام هدايت و ارشاد بودند و ضمير لهم کفار و مشرکين تَعالَوا تعال از اسماء افعال است بمعني آمدن يعني بيائيد بمعني پذيرفتن و قبول نمودن و زير بار رفتن است إِلي ما أَنزَل‌َ اللّه‌ُ قرآن مجيد يعني قبول کنيد و تصديق نمائيد که اينکه کتاب عزيز از جانب خداوند عالم براي هدايت بشر نازل شده و بدستوراتش عمل کنيد و از مخالفتش پرهيز نمائيد وَ إِلَي الرَّسُول‌ِ و مشرف شويد خدمت رسول و تصديق کنيد رسالت او را و اطاعت کنيد فرمايشات او را.
قالوا در جواب مسلمين گفتند (حَسبُنا ما وَجَدنا عَلَيه‌ِ آباءَنا) ما بطريقه آباء خود مشي ميکنيم هر چه گفتند قبول ميکنيم و هر چه کردند ميکنيم و همين ما را بس است.
أَ وَ لَو کان‌َ آباؤُهُم لا يَعلَمُون‌َ شَيئاً دوره جاهليت و دور افتادن از انبياء و اخلاق رذيله و عادات خبيثه و اعمال قبيحه که چه اندازه در ميان آنها رواج داشت بلکه جهل سر تا سر دنيا را گرفته بود.
وَ لا يَهتَدُون‌َ و زير بار هدايت نميرفتند و گوش بفرمايشات انبياء و صلحاء نميدادند و نصايح آنها را اعتناء نميکردند آيا همچه اشخاصي را متابعت ميکنيد و همين براي شما کافيست.
و اينکه آيه در مذمّت تقليد است که کور کورانه بدوي دليل و منطق و برهان فقط براي اينکه پدران ما بودند متابعت ميکنيد و ادلّه واضحه روشن و معجزات باهرات را کنار ميگذاريد بلکه حکم عقل را هم سرکوب ميکنيد اينکه نيست جز عصبيت و عناد و هوي پرستي و خود خواهي و اطاعت شيطان و امروز هم اينکه مرض مزمن در سر تا سر مملکت رواج بسزا دارد که بيک ديگر نگاه ميکنند اروپا و امريکا و هوي پرستان را تقليد و اطاعت ميکنند و ابدا اعتنايي بدين و قرآن و علماء ندارند
جلد 6 - صفحه 485
بلکه از آنها معرض و بآنها بد بين و با آنها عداوت مينمايند و همچنين متابعين اهل بدع مثل عامه عميا در متابعت بدعتهاي خلفاء و بني اميه و بني العباس و مثل صوفيه در متابعت اقطاب و مراشد خود و مثل متابعت عوام در اختراعات پيشينيان خود مخصوصا زنها در وفيات و اعراس و غير اينها بالجمله تقليد اهل ضلال بايد انسان تمام کارهاي خود بالاخص در امر دين از روي منطق و عقل و دليل و برهان از مأخذ صحيح از انبياء و اوصياي انبياء و نوّاب ائمه اطهار علماء اعلام باشد که بتواند فرداي قيامت در پيشگاه احديت اقامه حجت نمايد و معذور باشد.