تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهادَةُ بَيْنِکُمْ إِذا حَضَرَ أَحَدَکُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنانِ ذَوا عَدْلٍ مِنْکُمْ أَوْ آخَرانِ مِنْ غَيْرِکُمْ إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَأَصابَتْکُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ تَحْبِسُونَهُما مِنْ بَعْدِ الصَّلاةِ فَيُقْسِمانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَناً وَ لَوْ کانَ ذا قُرْبى وَ لا نَکْتُمُ شَهادَةَ اللَّهِ إِنَّا إِذاً لَمِنَ الْآثِمِينَ (106)
«1» مجمع البيان ج 2 ص 254.
«2» مجمع البيان ج 2 ص 254.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 195
شأن نزول- از حضرت ابى جعفر عليه السّلام مروى است: دو نفر از انصار و مسلمانى «بديل» نام، به قصد تجارت، عزيمت شام؛ و چون به شهر وارد شدند بديل بيمار و ماليه خود را از نقود و امتعه بر صحيفه‌اى ثبت و در ميان رخوت مختفى، و مرضش شدت نمود. آن دو نفر را وصيت کرد که ترکه او را به اهل او رسانند؛ بعد از وفات او، ماليه او را تصرف نموده، ظرفى از نقره که به زر منقش بود، به وزن سيصد مثقال برداشته باقى را به مدينه و به اهلش دادند. ورثه «بديل» صحيفه را يافتند، چون ظرف مذکور را بديدند رجوع به آن دو نفر، ايشان انکار، و مرافعه به مجلس حضرت رسول صلى اللّه عليه و آله؛ آيه شريفه نازل شد: «1» يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورده‌ايد به آنچه شما را امر فرموده‌اند شَهادَةُ بَيْنِکُمْ: شهادت وصيت است در ميان شما. يا بر شما است گواهى و شاهد إِذا حَضَرَ أَحَدَکُمُ الْمَوْتُ: وقتى که حاضر شود و واقع گردد يکى از شما را مرگ يعنى مشرف بر موت شود، و علامت مرگ بر او ظاهر گردد، بايد که شاهد و گواه شوند حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنانِ: زمان وصيت، دو نفر ذَوا عَدْلٍ مِنْکُمْ: که صاحب عدل و انصاف باشند از شما، يعنى از مسلمانان يا از اقارب؛ و قول اول اکثر است أَوْ آخَرانِ مِنْ غَيْرِکُمْ: يا دو نفر ديگر از غير شما، يعنى اهل ذمه. چنانچه مروى از حضرت باقر و صادق عليهما السّلام و منقول از ابن عباس است. « «2»» حاصل آنکه صاحب عدل از مسلمانان شاهد گيرند و اگر متعذر باشد، دو نفر ديگر از اهل اسلام إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ: اگر باشيد که سفر کنيد در زمين فَأَصابَتْکُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ: پس برسد به شما و نزديک شود مرگ تَحْبِسُونَهُما مِنْ بَعْدِ الصَّلاةِ: نگهداريد آنها را پس از نماز عصر که وقت اجتماع مردمان و مصادفه ملائکه ليل و نهار است فَيُقْسِمانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ: پس سوگند ياد کنيد به خدا اگر شک داريد شما وارثين در ايمن نبودن از تهمت شاهدين. و مضمون قسم ايشان اين باشد که لا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَناً: بدل
(1 و 2) مجمع البيان ج 2 ص 256.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 196
نمى‌کنيم به اين سوگند بهاى آنها را که مال دنيا است، يعنى براى طمع مال ميّت قسم به دروغ نمى‌خوريم وَ لَوْ کانَ ذا قُرْبى: و اگرچه سوگند خورنده براى او خويش ما باشد قسم به دروغ نمى‌خوريم وَ لا نَکْتُمُ شَهادَةَ اللَّهِ: و کتمان نمى‌کنيم شهادت خدا را که ما را به اقامه آن امر فرموده إِنَّا إِذاً لَمِنَ الْآثِمِينَ:
بدرستى که ما در آن هنگام که کتمان شهادت کنيم هر آينه از گناهکاران باشيم. بعد از نزول اين آيه حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله آن دو نفر را بعد از نماز عصر قسم داد بر آنکه ما قصد مال بديل نکرده‌ايم و اين سوگند براستى باشد. حضرت فرمود: دست از ايشان باز دارند. بعد ظرف گمشده را در دست آنها يافتند. ثانيا ورثه با آنها مجادله. ايشان گفتند: اين ظرف را از بديل خريده‌ايم، اما چون بيّنه نداشتيم اقرار نکرديم. به مجلس حضرت خاتم صلى اللّه عليه و آله عرض کردند. آيه شريفه نازل شد: