تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
ذلِکَ أَدْنى أَنْ يَأْتُوا بِالشَّهادَةِ عَلى وَجْهِها أَوْ يَخافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمانٌ بَعْدَ أَيْمانِهِمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اسْمَعُوا وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ (108)
ترجمه
اين نزديکتر است بآنکه ادا نمايند شهادت را بر وجهش يا بترسند که ردّ کرده شود سوگندهائى بعد از سوگندهاشان و بترسيد از خدا و بشنويد و خدا هدايت نمى‌کند گروه متمردان را.
تفسير
با مراجعه بآنچه در ذيل دو آيه قبل ذکر شد مفاد اين آيه آنستکه اين
جلد 2 صفحه 285
قسم ياد نمودن دو شاهد در مقابل ادعاء ورثه و قسم ياد نمودن دو نفر از آنها در مقابل ادعاء انتقال ظرف و قلاده از مورّث آنها بآندو شاهد نزديکتر است بآنکه آندو شاهد اداء شهادت خودشان را بر طبق واقع نمايند يا بترسند از آنکه اگر دروغ بگويند و خيانت کنند و ورثه مطلع شوند قسم ياد نمايند در مقابل ادعاء آندو و مدعى به را بگيرند و آندو رسوا و محروم شوند خلاصه آنکه دو چيز موجب ميشود که آندو شاهد راست بگويند يکى آنکه آندو شاهد بدانند که اگر دروغ بگويند و ورثه در باره آنها بد گمان شوند حق دارند آندو را قسم دهند ديگر آنکه آندو بدانند که اگر دروغ آنها واضح شود و بخواهند بعنوان ديگرى ادعاء نمايند ورثه حق دارند منکر شوند و قسم ياد نمايند و آندو را مفتضح و محروم از مال نمايند و بنابر اين جاى اشکال نيست که شاهد را نبايد قسم داد زيرا هيچ يک از دو قسم براى اداء شهادت نيست بلکه قسم اول در مقابل ادعاء ورثه است مال زائدى را که آندو منکر بودند و قسم دوم در مقابل ادعاء آندو است انتقال مال را از مورّث آنها بخودشان و در واقع يک شهادت است و دو ادعاء و دو انکار و دو قسم از دو منکر است در مقابل دو ادّعا و شهادت بر وصيت است که بدون قسم مسموع است و اينکه اطلاق شهادت بر قسم شده است براى آنستکه هر قسمى متضمّن معنى شهادت است چنانچه در باب لعان اطلاق فرموده است و اينکه ايمان بصيغه جمع و مضاف بضمير جماعت شده است براى آنستکه حکم کلى است و اختصاص بخصوص مورد ندارد و اينکه تعبير بردّ شده است بملاحظه آنستکه ورثه در ادعاء اولى مدعى بودند اگر چه در ادعاء دوم منکر شده‌اند پس مثل آنستکه قسم از منکر در ادعاء اول که آندو نفر ذمى بودند بآنها رد شده باشد و بنابر اين آيات با موازين قضائيه سازش دارد و اشکالى وارد نيست و در کافى چند روايت از حضرت صادق (ع) نقل نموده که وقتى مرد در زمين غربت باشد که مسلمانى يافت نشود نافذ است شهادت غير مسلمان بر وصيت و بايد از خدا ترسيد و احکام او را بسمع قبول اجابت نمود و دانست که خداوند کسانيرا که از احکامش تمرّد نمايند براه بهشت هدايت نمينمايد و اللّه اعلم ..