تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِذْ قالَ اللَّهُ يا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْکُرْ نِعْمَتِي عَلَيْکَ وَ عَلى والِدَتِکَ إِذْ أَيَّدْتُکَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُکَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَ کَهْلاً وَ إِذْ عَلَّمْتُکَ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِيلَ وَ إِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ کَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيها فَتَکُونُ طَيْراً بِإِذْنِي وَ تُبْرِئُ الْأَکْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَ إِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتى بِإِذْنِي وَ إِذْ کَفَفْتُ بَنِي إِسْرائِيلَ عَنْکَ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّناتِ فَقالَ الَّذِينَ کَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هذا إِلاَّ سِحْرٌ مُبِينٌ (110)
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 200
چون حق تعالى تعريف نمود روز قيامت را به توصيف جمع رسل در آن روز و سؤال از ايشان، عطف فرمود به ذکر حضرت عيسى بن مريم:
إِذْ قالَ اللَّهُ يا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ: و ياد بياور اى پيغمبر صلى اللّه عليه و آله زمانى را که خداى متعال فرمايد اى عيسى پسر مريم اذْکُرْ نِعْمَتِي عَلَيْکَ وَ عَلى والِدَتِکَ: ياد کن نعمت مرا که افاضه کردم بر تو و مادر تو إِذْ أَيَّدْتُکَ بِرُوحِ الْقُدُسِ: در حالتى که مؤيد ساختم تو را به جبرئيل. يا به کلامى که بدان احياى دين يا احياى نفس نمودى به حيات ابديه. و بنا به قولى مراد، کتاب انجيل است تُکَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَ کَهْلًا: سخن مى‌گفتى با مردم در حالتى که در گهواره بودى. و اين معجزه تو بود و ايضا در حال کهولت، يعنى کلام تو در کهوليت و طفوليت بر وجه فصاحت و بلاغت بود. غرض الحاق حال او است در طفوليت به حال کهولت در کمال عقل و تکلم.
تبصره- به وسيله آيه شريفه استدلال کرده‌اند بر نزول عيسى عليه السّلام در زمان ظهور حضرت حجت عجل اللّه تعالى فرجه الشريف زيرا به اتفاق علما، قبل از سن کهولت به آسمان رفته و به همان سن نازل و در زمين به کهولت خواهد رسيد، و اخبار متواتره دال است از جمله: 1- مجلسى رحمه اللّه در کتاب غيبت روايت نموده از پيغمبر صلى اللّه عليه و آله که فرمود: حال شما چگونه مى‌شود وقتى که عيسى بن مريم فرود آيد در حالتى که امام شما از شما باشد. «1» 2- در حيات القلوب به سند معتبر از امام محمّد باقر عليه السّلام که فرمود:
بر مردم زمانى خواهد آمد که ندانند خدا چيست و توحيد الهى چه معنى دارد تا آنکه دجال خروج کند و عيسى عليه السّلام از آسمان فرود آيد و دجال را بکشد و پشت سر حضرت قائم عليه السّلام نماز کند. اگر ما بهتر از پيغمبران نبوديم عيسى عقب ما نماز نمى‌کرد.
«1» بحار الانوار، جلد 51، صفحه 102، حديث 39- احقاق الحق، جلد 13، صفحه 195 تا 197 به ذکر منابع اين حديث در کتب اهل سنّت اختصاص يافته است.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 201
3- در حديث معتبر از پيغمبر صلى اللّه عليه و آله مروى است که فرمود:
«مهدى» از فرزندان من خواهد بود و چون او ظاهر شود عيسى از آسمان فرود آيد براى نصرت و يارى او، و او را مقدم دارد و پشت سر او نماز کند. «1» وَ إِذْ عَلَّمْتُکَ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ: و نيز اى عيسى چون بياموختم تو را کتاب يا کتابت خط و علم شريعت وَ التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِيلَ: و معانى و حقايق تورات و انجيل را. و شايد ذکر آن بعد از کتاب، به جهت مزيت فضل و شرف آنها باشد، يا تفصيل بعد از اجمال. وَ إِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ کَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي: و ياد کن زمانى را که مى‌ساختى از گل مانند شکل مرغى به اذن من فَتَنْفُخُ فِيها فَتَکُونُ طَيْراً بِإِذْنِي: پس مى‌دميدى در آن صورت از گل ساخته شده، پس مى‌شود مرغى زنده به فرمان و امر من. مشهور آنست که مرغى که آن حضرت زنده کرد شب‌پره بود. چنانچه امير المؤمنين عليه السّلام فرمايد: شش جانورند از رحم مادر بيرون نيامده‌اند، يکى از آنها شب‌پره‌اى است که عيسى عليه السّلام از گل ساخت و به اذن خدا زنده شد و پرواز کرد. «2» وَ تُبْرِئُ الْأَکْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ بِإِذْنِي: و روشن نمائى چشم کور مادرزاد را و بى‌عيب مى‌سازى ابرص را به اذن و امر من. وهب بن منبّه روايت نموده که گاه بود پنجاه هزار بيمار در يک روز نزد آن حضرت جمع مى‌شدند. هر کدام مى‌توانستند به نزد عيسى مى‌رفتند، و هر که عاجز بود حضرت نزد او مى‌رفت و همه را به دعا دوا مى‌نمود به شرط آنکه ايمان بياورند. «3» وَ إِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتى بِإِذْنِي: و ياد آور زمانى را که بيرون مى‌آورى مردگان را از قبور ايشان زنده به امر من. منقول است که آن حضرت چهار مرده را زنده کرد: 1- دوست خود «عاذر» را، بعد از سه روز از مردنش نزديک قبر او آمد و گفت: اى آنکه پروردگار آسمانهاى هفتگانه و زمينهاى هفتگانه‌اى، بدرستى که مرا فرستاده‌اى بسوى بنى اسرائيل که ايشان را
«1» به احقاق الحق، جلد 13- منتخب الاثر- بحار الانوار، جلد 51 و 52 رجوع شود.
«2» خصال صدوق، باب السّتة، صفحه 322، حديث 8.
«3» بحار الانوار، جلد 14، صفحه 259- مجمع البيان، جلد 1، صفحه 445.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 202
بدين تو بخوانم، و خبر دهم من مرده را زنده مى‌کنم، پس زنده فرما عاذر را، فورا زنده و از قبر بيرون آمده فرزندان بهم رسانيد. 2- پسر پيره‌زنى که تابوت او را پيش حضرت گذرانيدند دعا نمود زنده شد. 3- دختر عاشر گفتند ديروز مرده است دعا کن زنده شود به دعاى آن حضرت زنده شد. 4- سام پسر نوح را به اسم اعظم الهى زنده و از قبر بيرون آمد. نصف موى سرش سفيد شده. گفت:
مگر قيامت بر پا شده؟ حضرت عيسى فرمود: نه؛ من دعا نمودم تو را زنده نمود.
سام پانصد سال زندگى کرده بود مويش سفيد نشده بود، در اين وقت از هول قيامت مويش سفيد گرديد. حضرت فرمود: بمير، سام گفت: به شرط آنکه خدا پناه دهد مرا از سکرات مرگ، دعا نمود و او به رحمت الهى واصل شد. «1» وَ إِذْ کَفَفْتُ بَنِي إِسْرائِيلَ عَنْکَ: و ياد کن وقتى را که باز داشتيم شرّ بنى اسرائيل يهود را از تو که قصد قتل تو داشتند و شرّ آنها را از تو کفايت کردم. إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّناتِ:
وقتى که آمده بودى نزد ايشان با معجزه‌هاى روشن مذکوره فَقالَ الَّذِينَ کَفَرُوا مِنْهُمْ: پس گفتند آنان که کافر شدند از بنى اسرائيل إِنْ هذا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ:
نيست اين شفاى کور و ابرص و زنده نمودن مردگان و غير آن از خارق عادت مگر جادوئى و سحرى روشن، يعنى بر هيچکس مخفى نيست که اين سحر است. و حال آنکه بين سحر و معجزه تفاوت بسيار باشد: 1- سحر نمود است، لکن معجزه بود و حقيقت ثابته دارد. 2- سحر با اسباب و آلات ظاهر گردد، و معجزه بدون اسباب و ادوات محقق شود. 3- معجزه از مدعى نبوت است در نزد خواستن معجزه، و لکن سحر را هر وقت که ساحر بخواهد مى‌کند. 4- معجزه به محض اراده نبى يا ولى هويدا گردد، اما سحر به خلاف اينست.
موعظه- اين مطلب مسلم گرديده که حضرت عيسى عليه السّلام با وجود اين مرتبه عظيمه و درجه عاليه‌اى که داشت جامه پشمينه پوشيدى و گياه زمين خوردى و هرگز چيزى را ذخيره ننمودى و خانه نداشتى که در فکر ويرانى آن باشد، و نه فرزندى که ترسيدى بميرد و هر کجا شب رسيدى بخفتى. علامه
«1» مدرک پيشين.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 203
مجلسى رحمه اللّه از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام روايت کرده که: عيسى بن مريم سنگ در زير سر مى‌گذاشت وقت خوابيدن، و جامه‌هاى کهنه مى‌پوشيد، و نان خورش او گرسنگى، و چراغش در شب مهتاب بود، و منزلش در زمستان هر جاى زمين که آفتاب تابيدى، و ميوه و ريحانش گياههاى زمين، و زنى نداشت که مفتون او گردد، و نه فرزندى که اندوه او را خورد، و نه مالى که او را از ياد خدا باز دارد، و طمعى به مردم نداشت که او را ذليل کند، و مرکبش دو پاى او بود، و خدمتکارش دستهاى او. «1»