اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِذ قال‌َ اللّه‌ُ يا عِيسَي ابن‌َ مَريَم‌َ اذکُر نِعمَتِي عَلَيک‌َ وَ عَلي والِدَتِک‌َ إِذ أَيَّدتُک‌َ بِرُوح‌ِ القُدُس‌ِ تُکَلِّم‌ُ النّاس‌َ فِي المَهدِ وَ کَهلاً وَ إِذ عَلَّمتُک‌َ الکِتاب‌َ وَ الحِکمَةَ وَ التَّوراةَ وَ الإِنجِيل‌َ وَ إِذ تَخلُق‌ُ مِن‌َ الطِّين‌ِ کَهَيئَةِ الطَّيرِ بِإِذنِي فَتَنفُخ‌ُ فِيها فَتَکُون‌ُ طَيراً بِإِذنِي وَ تُبرِئ‌ُ الأَکمَه‌َ وَ الأَبرَص‌َ بِإِذنِي وَ إِذ تُخرِج‌ُ المَوتي بِإِذنِي وَ إِذ کَفَفت‌ُ بَنِي إِسرائِيل‌َ عَنک‌َ إِذ جِئتَهُم بِالبَيِّنات‌ِ فَقال‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا مِنهُم إِن هذا إِلاّ سِحرٌ مُبِين‌ٌ (110)
زماني که فرمود خداوند اي عيسي پسر مريم ياد کن نعمت مرا که بتو و مادرت عنايت کردم زماني که تو را تأييد کردم بروح القدس (جبرئيل) تکلم ميکردي در گهواره همان نحوي که در کهولت و بزرگي تکلم ميکردي و زماني که تعليم کردم بتو کتاب و حکمت و تورات و انجيل را و زماني که از گل صورت حيوان ميساختي باذن من و در او ميدميدي پس پرنده ميشد باذن من و کور را بينا ميکردي و صاحب برص را شفا ميدادي باذن من و مرده را بيرون ميآوردي (زنده ميکردي) باذن من و زماني که جلوگيري کردم بني اسرائيل را از اذيت بتو زماني که آمدي آنها را با معجزات و براهين واضحه پس گفتند کفار آنها اينکه نيست مگر سحر آشکارا.
إِذ قال‌َ اللّه‌ُ بعض مفسرين براي ارتباط آيات بيکديگر گفتند اينکه کلام در روز قيامت صادر ميشود بعد از جمع رسل و سؤال از آنها در موضوع اجابت امم و لکن اينکه کلام از جهات بسياري باطل است اولا احتياج بتمحلات زيادي دارد در متعلق اذ و ثانيا محتاج بحرف عاطفه است و ثالثا بايد بفعل مضارع باشد مثل يجمع نه فعل ماضي و رابعا تذکر نعم الهي در قيامت چه اثري دارد و خامسا ارتباط آيات و سور ممنوع است مگر موارد ظاهره پس اينکه فرمايش در موقعي بوده که
جلد 6 - صفحه 496
ميخواستند عيسي را بدار زنند و خداوند امر را بر آنها مشتبه نمود که ميفرمايد وَ ما قَتَلُوه‌ُ وَ ما صَلَبُوه‌ُ وَ لکِن شُبِّه‌َ لَهُم نساء آيه 157، بنا بر اينکه متعلق اذ فعل محذوف است مثل اذکر که در بسياري از آيات ذکر شده.
يا عِيسَي ابن‌َ مَريَم‌َ مکرر حضرت مسيح را باين عنوان در قرآن ياد فرموده براي اينکه بفهماند که عيسي پدر ندارد براي رد نصاري که او را مسيح إبن اللّه گفتند و رد يهود که نسبت زنا العياذ باللّه بمريم دادند.
اذکُر نِعمَتِي بنده بايد هميشه متذکر نعم الهي باشد لکن اينکه نعمتهايي که بحضرت عيسي عليه السلام عنايت شده بر خلاف عادت و طبيعت بسيار مورد اهميت است عَلَيک‌َ وَ عَلي والِدَتِک‌َ و اما نعمتهايي که بمريم (ع) عنايت شده خداوند در سوره آل عمران در آيات بسياري بيان فرموده و در سوره مريم و موارد ديگر از ولادتش و نزول مائده بر او و کفالت زکريا و حملش بعيسي و نفخ جبرئيل و تساقط رطب جني و اصطفاء او بر نساء عالمين و تطهير او از معاصي که مقام عصمت باشد و غير اينها از معجزات باهرات و افاضه علوم که بيان ميفرمايد.
إِذ أَيَّدتُک‌َ بِرُوح‌ِ القُدُس‌ِ که جبرئيل مأمور شد در کفالت حضرت عيسي از شر يهود تُکَلِّم‌ُ النّاس‌َ فِي المَهدِ اشاره بآنجائيست که يهود بحضرت مريم گفتند يا مَريَم‌ُ لَقَد جِئت‌ِ شَيئاً فَرِيًّا يا أُخت‌َ هارُون‌َ ما کان‌َ أَبُوک‌ِ امرَأَ سَوءٍ وَ ما کانَت أُمُّک‌ِ بَغِيًّا فَأَشارَت إِلَيه‌ِ قالُوا کَيف‌َ نُکَلِّم‌ُ مَن کان‌َ فِي المَهدِ صَبِيًّا قال‌َ إِنِّي عَبدُ اللّه‌ِ آتانِي‌َ الکِتاب‌َ وَ جَعَلَنِي نَبِيًّا وَ جَعَلَنِي مُبارَکاً أَين‌َ ما کُنت‌ُ، الي قوله: وَ يَوم‌َ أُبعَث‌ُ حَيًّا) سوره مريم آيه 27- 32 و کهلا يعني همان نحوي که در کهولت و کبر سن تکلم ميکردي در مهد هم تکلم کردي.
وَ إِذ عَلَّمتُک‌َ الکِتاب‌َ بعضي مفسرين گفتند مراد تعليم کتابت است و لکن ظاهر کتب آسماني است که بر انبياء نازل شده و الحکمة معرفت بمعارف الهيه
جلد 6 - صفحه 497
و احکام شرعيه و مصالح و مفاسد امور و التورية که بر موسي نازل شده و الانجيل که بر خود عيسي عليه السلام نازل فرمود اشاره بهمان جمله است که فرمود آتانِي‌َ الکِتاب‌َ.
وَ إِذ تَخلُق‌ُ يعني تصوير صورت (من الطين کهيئة الطير) شبيه طيور از گل (باذني) بدستور من (فتنفخ فيها) پس در آن صورت دميدي بقدرت کامله الهيه فَتَکُون‌ُ طَيراً بِإِذنِي که گفتيم معجزه فعل الهي است بدست انبياء صادر ميشود که نشاني و دليل بر نبوت آنها باشد چنانچه ميفرمايد در حق پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فَلَم تَقتُلُوهُم وَ لکِن‌َّ اللّه‌َ قَتَلَهُم وَ ما رَمَيت‌َ إِذ رَمَيت‌َ وَ لکِن‌َّ اللّه‌َ رَمي انفال آيه 17 وَ تُبرِئ‌ُ الأَکمَه‌َ کور مادر زاد (و الأبرص) پيسي (باذني) حضرت عيسي دست ميکشيد بچشم کور خداوند او را بينا ميکرد، ببدن ابرص خداوند شفا ميداد وَ إِذ تُخرِج‌ُ المَوتي بِإِذنِي بالاي سر قبر ميآمد ميفرمود قم باذن اللّه زنده ميشد قبر شکاف بر ميداشت از قبر خارج شد و اينکه يکي از ادله است بر امکان رجعت و وقوع آن چنانچه قوم موسي هفتاد نفر هلاک شدند سپس زنده شدند وَ إِذ قُلتُم يا مُوسي لَن نُؤمِن‌َ لَک‌َ حَتّي نَرَي اللّه‌َ جَهرَةً فَأَخَذَتکُم‌ُ الصّاعِقَةُ وَ أَنتُم تَنظُرُون‌َ ثُم‌َّ بَعَثناکُم مِن بَعدِ مَوتِکُم لَعَلَّکُم تَشکُرُون‌َ بقره آيه 55 و 56، و همچنين قضيه عزيز أَو کَالَّذِي مَرَّ عَلي قَريَةٍ وَ هِي‌َ خاوِيَةٌ عَلي عُرُوشِها قال‌َ أَنّي يُحيِي هذِه‌ِ اللّه‌ُ بَعدَ مَوتِها فَأَماتَه‌ُ اللّه‌ُ مِائَةَ عام‌ٍ ثُم‌َّ بَعَثَه‌ُ، الي قوله تعالي: قال‌َ أَعلَم‌ُ أَن‌َّ اللّه‌َ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ قَدِيرٌ بقره آيه 259، و غير اينها.
وَ إِذ کَفَفت‌ُ بَنِي إِسرائِيل‌َ عَنک‌َ کف جلوگيري است و از اينکه باب است کف نفس از معاصي، بني اسرائيل حضرت عيسي را گرفتند حبس کردند تصميم داشتند که او را بدار زنند که الان هم عقيده يهود و نصاري اينست که او را بدار زدند لکن خداوند او را حفظ فرمود وَ قَولِهِم إِنّا قَتَلنَا المَسِيح‌َ عِيسَي ابن‌َ مَريَم‌َ رَسُول‌َ اللّه‌ِ
جلد 6 - صفحه 498
وَ ما قَتَلُوه‌ُ وَ ما صَلَبُوه‌ُ وَ لکِن شُبِّه‌َ لَهُم نساء آيه 157.
إِذ جِئتَهُم بِالبَيِّنات‌ِ همين معجزات باهرات که دليل روشن و برهان محکم بر رسالت او بود فَقال‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا مِنهُم کفار بني اسرائيل بسيار بودند از يهود و قساوت قلب آنها از تمام کفار بيشتر و عناد و عصبيت آنها زيادتر بود گفتند إِن هذا إِلّا سِحرٌ مُبِين‌ٌ اگر مرجع هذا اشاره بعيسي باشد چنانچه بعض مفسرين گفتند سحر بايد بمعني ساحر باشد و اينکه بر خلاف ظاهر است و اگر بينات باشد چنانچه بعض ديگر گفتند بايد هذه باشد اينکه هم درست نيست بلکه مرجع عمل عيسي (ع) است و همين ظاهر است.