تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورَ ثُمَّ الَّذِينَ کَفَرُوا بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ «1» الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ‌: حقيقت حمد و ثنا مختص ذات کبريائى است که به قدرت کامله خلق فرمود آسمانها را بدون عمد و مدد، و بيافريد زمين را بدون اصل ماده. تبصره- بدانکه چون حق تعالى اختتام سوره مائده نمود به آنکه بر همه اشياء قادر و تواناست، افتتاح اين سوره فرمود بر کمال قدرت از خلق آسمان و زمين و غير آن. و ابتدا نمود به کلام ميمنت فرجام تحميد اشعار به آنکه ذات جل و علاى حق سزاوار است به حمد و ثنا، و نيز تنبيه است بر آنکه نعمتهاى عظيمه از وجود و بقا و غير آن از آنچه آسمان و زمين مشتمل بر آنست، هر آينه دال است که ذات يگانه سبحانى، سزاوار حمد و ستايش باشد، خواه حامدى باشد يا نباشد در عالم. وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورَ: و قرار داد تاريکيها و روشنائى را. مجوس گفتند: اللّه خالق نور و شياطين آفريننده ظلمت، لذا به جهت ردّ قول آنها فرمود: نور و ظلمت هر دو مخلوق منند، و نزد اکثر مراد ظلمت و نور شب و روز «1» برهان، ج 1، ص 514. «2» مجمع البيان ج 2 ص 271. تفسير اثنا عشرى، ج‌3، ص: 219 است. ثُمَّ الَّذِينَ کَفَرُوا بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ‌: پس با وجود اين همه نعم مخلوقه براى ايشان، آنانکه کافر شدند به پروردگار خود، عدول مى‌کنند از او به عبادت غير او از اوثان؛ يا آنکه برابر مى‌کنند به پروردگار خود بتان را که جمادند و کفران نعم الهى نمايند. حاصل آنکه: حق تعالى اين اشياء را خلق و آن را اسباب تعيش ايشان گردانيد. پس از حق آن، اينست که او را حمد نمايند و کفران نکنند، پس برابر قرار ندهند با او چيزى را که قادر نيست بر آفرينش. در احتجاج- حضرت صادق عليه السّلام مى‌فرمايد: آيه شريفه رد است بر سه طبقه: 1- فرمود «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ» رد است بر دهريه، کسانى که گفتند اشياء را ابتدائى بر آنها نيست. 2- «وَ جَعَلَ الظُّلُماتِ وَ النُّورَ» رد است بر ثنويه و مجوس، کسانى که گفتند نور و ظلمت مدبر عالمند. 3- «ثُمَّ الَّذِينَ کَفَرُوا بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ» رد است بر مشرکين عرب، که گفتند بتان الهه ما هستند. «1»