تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ لِمَنْ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ قُلْ لِلَّهِ کَتَبَ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ لَيَجْمَعَنَّکُمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لا رَيْبَ فِيهِ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ «12»
قُلْ لِمَنْ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ: بگو اى پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و بپرس از ايشان تبکيت براى کيست به خاصه آنچه در آسمانها و زمينهاست از روى خلق و ملک. پس اگر جواب دهند خاصّه خداست، حجت لازم آنها شود.
و اگر بر سبيل عناد و لجاج جواب ندهند. قُلْ لِلَّهِ: بگو از روى تقرير که مر خداى راست، يعنى به اتفاق ما و شما مالک و خالق همه، ذات سبحانه است نه غير او از اصنام و امثال آن. پس مستحق عبوديت، ذات احديت او باشد نه ما سوى کَتَبَ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ: فرض فرمود به تفضل و لطف و احسان بر ذات خود رحمت را، و مراد به آن همه نعم الهى است در دارين. و از جمله آنها هدايت است به معرفت و علم به توحيد و نصب ادله و ازاحه علت و قدرت و تمکين و انزال کتب و امهال کفّار بر کفر و عدم استعجال عذاب تا شايد ايمان آورند و يا از اولاد آنها مؤمن شوند. و نيز از جمله رحمت است قبول توبه و عفو از معصيت.
از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام مروى است که فرمود: از رحمت حق
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 231
اينکه: خلق فرمود صد جزو رحمت و قرار داده يک جزء را در تمام مخلوقات، پس بسبب آن رحم کنند مردم، و رحم نمايد مادر بر اولادش، و رحم کنند مادران حيوانات بر اولاد؛ چون روز قيامت شود اضافه نمايد اين جزء رحمت را به نود و نه جزء و ترحم نمايد به آن امت محمّد صلى اللّه عليه و آله را، پس شفاعت کنند در حق کسى که دوست دارند از اهل ملت اسلام تا به حدى که مى‌آيد فردى به سوى مؤمن شيعه گويد: مرا شفاعت نما. پرسد: چه حقى بر من دارى؟
گويد: روزى آب به تو دادم، پس شفاعت کند او را. ديگرى آمد، من هم بر تو حق دارم، شفاعت مرا بنما. پرسد: حق تو چيست؟ گويد: به سايه ديوار من ساعتى از گرما آرام گرفتى، پس او را شفاعت کند، و ثابت است شفاعت او؛ حتى شفاعت نمايد همسايه و شناسان خود را، زيرا مؤمن گرامى‌تر است نزد خدا از آنچه گمان کنى. «1» لَيَجْمَعَنَّکُمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لا رَيْبَ فِيهِ: هر آينه البته البته قسم به خدا، جمع فرمايد حق تعالى شما را در قبور و محشور فرمايد در روز قيامت که هيچ شکى نيست در وقوع آن روز يا در جمع شما الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ: آنانکه زيانکار شدند يعنى فطرت اصليه و عقول سليمه خود را که سرمايه آنها بود ضايع ساختند، پس ايشان ايمان نياوردند.
تبصره- اين مطلب مسلم است که انکار منکر شى‌ء، واقع و حقيقت آن شى‌ء را زايل نگرداند؛ بنابر اين وقوع قيامت و حشر بندگان در قيامت ضرورى دين و ثابت و محقق باشد در واقع؛ لذا تعبير فرموده به «لا رَيْبَ فِيهِ» زيرا برهان فطرى و عقلى قائم است بر ثبوت معاد و قيامت از جمله:
1- آنکه نعم دنيا را مؤمن و کافر و محسن و مسى‌ء هر دو دارا باشند، پس لا بد عالمى بايد که اين دو طبقه از هم ممتاز شوند و آن روز قيامت باشد.
2- در ابلاغ انبياء فرامين الهى را، بعضى فرمان بردار با ناملايمات بسيار، و بعضى نافرمان بلکه با سرکشى و طغيان و هر دو بميرند، اگر عالم جزاء و ثواب
«1» معالم الزلفى، محدّث بحرانى، فصل چهارم، باب 76، صفحه 215.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 232
نباشد هر آينه ارسال رسل و انزال کتب لغو، بلکه ظلم لازم آيد، و حال آنکه کليّه قبايح از ساحت کبريائى منزه باشد.
3- شکى نيست که اجتماع روح و بدن با هم، و ثبوت لذات و آلام جسمانى و روحانى با هم، و جمع ميان هر دو سعادت با شقاوت، در باب تکليف امم و در وعد و وعيد اکمل خواهد بود، و چون در عالم تکليف، روح و بدن هر دو شريک بودند در طاعت و معصيت، البته در عالم قيامت هم جزا و ثواب بايد توام باشد تا نقص و نظم لازم نيايد.