تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ کَذِباً أَوْ کَذَّبَ بِآياتِهِ إِنَّهُ لا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ «21»
پس بر سبيل توبيخ و انکار و فرومايگى به اشراک مى‌فرمايد:
وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرى عَلَى اللَّهِ کَذِباً: و کيست ظالم‌تر از کسى که افترا
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 242
کند به اشراک و ببندد بر خداى تعالى دروغ را به آنکه: ملائکه بنات اللّه، و بتان ما را نزد او شفاعت کنند، أَوْ کَذَّبَ بِآياتِهِ: يا تکذيب کنند آيات او را که قرآن است، و آن را سحر و شعر و کهانت نام نهند.
نکته- ذکر «أو» با اينکه ايشان جامع اين هر دو امر بودند، تنبيه است بر آنکه هر يک از اين دو امر به غايت افراط است در ظلم بر نفس. يعنى هر کس فاعل يکى از دو امر باشد، ظالم‌ترين مردمان است به نفس خود. إِنَّهُ لا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ: بدرستى که شأن چنين است که رستگار نشوند ستمکاران، که ظالم‌تر از آنها نباشد در کفر و جحود و انکار، و فايز نشوند به رحمت و ثواب و رضوان الهى و نجات از آتش و عذاب.
تنبيه- آيه شريفه عموميت دارد نسبت به تمام مکلفين تا قيامت. بنابر اين هر کس افترا بر خدا يا تکذيب کند نبوت حضرت خاتم صلى اللّه عليه و آله، يا انکار معجزات يا يکى از آيات قرآنى نمايد، داخل است در مصداق آيه؛ و فلاح به ثواب و نجات از عذاب، براى او نخواهد بود مگر به توبه و تدارک آن.