تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ثُمَّ لَمْ تَکُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلاَّ أَنْ قالُوا وَ اللَّهِ رَبِّنا ما کُنَّا مُشْرِکِينَ «23»
ثُمَّ لَمْ تَکُنْ فِتْنَتُهُمْ: پس آنگاه نباشد معذرت آنها که توهّم کرده باشند به آن خلاصى از عذاب را، چنانچه از حضرت صادق عليه السّلام مروى است. «1» يا به معنى کفر، و مراد عاقبت است؛ و يا به معنى جواب است و تسميه آن به فتنه؛ جهت آنکه، فتنه کذب مىباشد. پس بنابر قول ثانى و ثالث، معنى آنکه: نباشد عاقبت کفر يا جواب آنها إِلَّا أَنْ قالُوا: مگر آنکه گويند وَ اللَّهِ رَبِّنا ما کُنَّا مُشْرِکِينَ: قسم به خدائى که پروردگار ما است نبوديم ما شرکآورندگان، يعنى بر وجه کذب اين قسم قسم خوردند که مشرک نبوديم با آنکه دانسته باشند که نفع نخواهد داد ايشان را، لکن از فرط وحشت و حيرت به اين قائل شوند همچنانکه گويند «رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْها» «2» با آنکه متيقن به خلودند. در کافى «3»- حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: يعنون بولاية على عليه السّلام. در منهج «4»: چون روز قيامت مشاهده کرامات و علوّ مقامات اهل توحيد کنند. بعضى به بعضى گويند: قسم خوريد ما مشرک نبوديم تا نجات يابيم. وقتى قسم خورند حق تعالى مهر بر دهنهاى ايشان نهد تا جوارح ايشان بر کفر آنها شهادت دهند.