اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ثُم‌َّ لَم تَکُن فِتنَتُهُم إِلاّ أَن قالُوا وَ اللّه‌ِ رَبِّنا ما کُنّا مُشرِکِين‌َ «23»
پس از اينکه نبود فتنه اينها مگر اينکه گفتند قسم بخداوند پروردگار ما که ما مشرک نبوديم.
در باب قرائت قرّاء مختلف قرائت کردند در کلمه فتنتهم که بضم تاء است يا بفتح آن و در کلمه ربّنا که بکسر باء است يا بفتح باء و هر کدام حجة اقامه کردند بر قرائت خود لکن چون مکرر گفته‌ايم که معتبر سياهي قرآن است و بر خلاف سياهي اجتهاد مقابل نص است بر طبق سياهي تفسير ميکنيم: فتنتهم بضم تاء و ربّنا بکسر باء.
ثم‌ّ يعني پس از سؤال از مشرکين که کجايند شرکاء شما اينها در مقام جواب و عذرخواهي و بيزاري از شرکاء برميآيند لَم تَکُن فِتنَتُهُم فتنتهم اسم لم تکن و تعبير بتأنيث براي تأنيث لفظي فتنة و فتنة در قرآن در مواردي استعمال شده بمعني اختبار و امتحان بِسم‌ِ اللّه‌ِ الرَّحمن‌ِ الرَّحِيم‌ِ الم أَ حَسِب‌َ النّاس‌ُ أَن يُترَکُوا أَن يَقُولُوا آمَنّا وَ هُم لا يُفتَنُون‌َ وَ لَقَد فَتَنَّا الَّذِين‌َ مِن قَبلِهِم الاية عنکبوت آيه 1 و 2 و بمعني محنت و عذاب إِن‌َّ الَّذِين‌َ فَتَنُوا المُؤمِنِين‌َ يعني اذيت و عذاب ميکنند مؤمنين را، بروج آيه 10. و بمعناي بلاء و مصيبت أَنَّما أَموالُکُم وَ أَولادُکُم فِتنَةٌ انفال آيه 28 يعني البلاء، و بمعني فساد وَ قاتِلُوهُم حَتّي لا تَکُون‌َ فِتنَةٌ انفال آيه 40
جلد 7 - صفحه 35
40 بمعني فساد و غير اينها و در اينجا بمعني کار زشت و قبيح است زيرا زشت‌تر از اينکه چه چيزي است که مدّتي در شرک زيست کنند و در قيامت در محضر علام الغيوب قسم و اللّه بخورند که ما مشرک نبوديم باصطلاح عذر بدتر از گناه إِلّا أَن قالُوا وَ اللّه‌ِ رَبِّنا ما کُنّا مُشرِکِين‌َ و تعبير بربّنا بيان و اللّه اشاره به اينکه پروردگار ما منحصر باللّه است که رب‌ّ ديگر نداشته و نداشتيم.