اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ هُم يَنهَون‌َ عَنه‌ُ وَ يَنأَون‌َ عَنه‌ُ وَ إِن يُهلِکُون‌َ إِلاّ أَنفُسَهُم وَ ما يَشعُرُون‌َ «26»
و اينکه کفار نهي ميکردند و جلوگيري مينمودند از پيغمبر و آنها را دور ميکردند از آن حضرت و هلاک نميکردند مگر نفوس خود را و درک نميکردند هلاک خود را.
مفسرين عامه اينکه آيه را اينکه نحو تفسير کردند که مراد از اينکه آيه مثل حضرت ابي طالب عليه السّلام است که جلوگيري ميکرد که کفار قريش بآن حضرت اذيت و آزار نرسانند و مردم را از آن حضرت دور ميکرد که آسيبي بآن حضرت وارد نشود ولي خودش ايمان نياورد و بکفر از دنيا رفت و خود را بهلاکت انداخت و نمي‌فهميد و بعضي جماعتي از بني هاشم را گفتند که اينکه نحوه بودند نه خصوص ابي طالب تنها و امروز مطلق عامه حضرت ابي طالب و عبد المطلب و هاشم و ساير اجداد نبي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و پدر بزرگوارش را کافر و مشرک ميدانند و اينکه تفسير غلط صرف است و مخالف با ظاهر بلکه صريح آيه است چنانچه بيان خواهد شد و حضرت ابي طالب ايمان بآن حضرت داشت و ائمه (ع) که احد ثقلين هستند و داراي مقام عصمت و طهارت هستند در اخبار و ادعيه و زيارات اجماع دارند که اينکه اخبار بحدّ تواتر رسيده که
جلد 7 - صفحه 40
حضرت ابي طالب (ع) ايمان کامل بحضرت رسالت داشت و در کتب عامه هم اشعار زيادي از او در مجمع البيان نقل نموده بلکه در باب مسئله نبوت عامه و امامت عامه در باب شرائط نبوت و امامت بادله بسياري ثابت کرديم که جميع انبياء و اوصياء پدران آنها همه مؤمن و صالح بودند و رجس کفر و شرک دامن آنها را آلوده نکرده و آباء و اجداد اينکه خاندان عصمت تا حضرت اسماعيل تمام قبل از اسلام بدين حضرت ابراهيم عليه السّلام بودند بلکه مثل حضرت عبد المطلب و ابي طالب از اوصياء حضرت ابراهيم در بني اسماعيل بودند تا زمان بعثت حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم ودايع نبوت را بآن حضرت تقديم نمودند چنانچه انبياء بني اسرائيل هم تا زمان موسي (ع) اوصياء حضرت ابراهيم بودند در بني اسرائيل و قبطيان و از موسي تا عيسي اوصياء موسي و از عيسي تا حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم اوصياء عيسي و سپرده شد ودايع انبياء بني اسرائيل بآن حضرت و از آن حضرت باوصياء طيّبين و طاهرين خود تا حضرت قائم عجّل اللّه تعالي فرجه الشريف، و اينها وارث تمام انبياء و اوصياء انبياء بودند، و اينکه مطلب را حقير در مجلد اول و دوم کلم الطيب در باب شرائط نبوت و امامت مفصلا از روي ادله متقنه بيان کرده‌ام مراجعه فرمائيد بپردازيم بتفسير آيه شريفه وَ هُم يَنهَون‌َ عَنه‌ُ واو عاطفه عطف بجملات آيه سابقه است و ضمير هم مرجعش همان کفاريست که در مِنهُم مَن يَستَمِع‌ُ إِلَيک‌َ است که داراي صفات مذکوره در آيات قبل بودند و اينکه دسته کفار عنود ساير کفار را نهي ميکردند که تشرف خدمت حضرت را پيدا نکنند و از فرمايشات درربار او استفاده نکنند و باخلاق حميده او نگروند و معجزات باهرات او را مشاهده نکنند و باو ايمان نياورند يَنهَون‌َ عَنه‌ُ و مردم را از او دور ميکردند که نبادا دور او جمع شوند و علم اسلام را بلند کنند و عدّه و عدّه براي او فراهم شود و شرک و کفر و اخلاق فاسده و اعمال سيّئه آنها را از بين ببرند و مدينه فاضله تشکيل دهند و عظمت
جلد 7 - صفحه 41
اسلام و قرآن را بر عالم روشن کنند.
وَ إِن يُهلِکُون‌َ إِلّا أَنفُسَهُم خداوند پيغمبر خود را و قرآن مجيدش را و دين حقّش را ياري ميفرمايد و هر چه اينها بيشتر عناد ورزند ذليل‌تر و خفيف‌تر ميگردند و دين حق بر آنها چيره‌تر ميگردد و اينها بدست خود خود را در مهلکه مياندازند و بعذاب ابدي گرفتار ميکنند وَ ما يَشعُرُون‌َ نميفهمند که با خود چه ميکنند.
(بيان) جاهل بسيط شاعر هست اگر برود در تعقيب علم و معرفت تحصيل ميکند و حق را درک ميکند و خود را از ضلالت جهل نجات ميدهد و بنور علم هدايت ميشود و لکن جاهل مرکب شعور ندارد حتي جهل خود را هم درک نميکند و تصور ميکند عالم است نه در مقام معرفت برميآيد و نه حق را درک ميکند و نه از ضلالت نجات ميدهد و نه هدايت ميشود.
هر کس که نداند و نداند که نداند || در جهل مرکب ابد الدهر بماند
منسوب بحضرت عيسي عليه السّلام است که فرمود من مرده را زنده ميکنم، کور را بصير ميکنم و اما از هدايت احمق عاجزم.