اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
بَل بَدا لَهُم ما کانُوا يُخفُون‌َ مِن قَبل‌ُ وَ لَو رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنه‌ُ وَ إِنَّهُم لَکاذِبُون‌َ «28»
بلکه ظاهر ميشود براي آنها آنچه که بودند مخفي کرده بودند از قبل و اگر برگردند بدنيا هراينه عود ميدهند همان را که نهي شده بودند از او و اينها هراينه دروغگويانند.
در تفسير اينکه آيه بين مفسرين اقوال بسياريست در کلمه يخفون بعضي گفتند بر عوام و جهال کفار ظاهر ميشود آنچه را علماء آنها اخفاء کردند از علامات و نشانه‌ها و بشارات که بوجود مقدس نبي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم انبياء سلف داده بودند و اينکه خلاف ظاهر است زيرا مرجع ضمير لهم و فاعل يخفون يکي است، و بعضي گفتند شدت
جلد 7 - صفحه 44
و عقوبت عذاب اينهم خلاف ظاهر است زيرا انحاء عقوبات بر آنها مخفي بود نه اينکه اخفاء کنند، بعضي گفتند اعمال و افعال سيّئه که اخفاء ميکردند اينهم تمام نيست زيرا اولا اينکه صفت منافقين است نه کفار زيرا کفار مخفي نميکردند و سيّئه نميدانستند. و ثانيا بر فرض اخفاء کنند نزد خودشان مخفي نبود نسبت بديگران اخفاء ميکردند و ظاهر آيه اينست که نزد خود ظاهر شده نه بر ديگران.
و تحقيق کلام اينست که حق و نور حق ظاهر است کالشمس في رابعة النهار بخصوص مثل توحيد و امر رسالت و معجزات باهرات و کفر بمعني ستر است که نور حق را مستور ميکند مثل کسي که درب چشمش بسته باشد و نور شمس را مشاهده نکند و اينکه ستر هم دو قسم است يک قسم از قصور است مثل آدمي که کور شده باشد يا درب چشمش را بسته باشند و گفتيم کافر قاصر استحقاق عذاب ندارد و لو احکام کفر در دنيا بر او بار است و لياقت ثواب هم ندارد چون ايمان هم ندارد و حق بر او مکشوف نشده. و يک قسم از روي تقصير است مثل اينکه خود بسوء اختيار خود درب چشم خود را بسته باشد و نور شمس را مشاهده نکند و اينکه کفار که در آيات قبل اشاره شد از اينکه قسم هستند پس در واقع خود آنها بسوء اختيار حق را بر خود مخفي نموده و صدق اخفاء بر آنها ميکند و در موقع احتضار و موت و عالم برزخ و قيامت پرده‌ها بر طرف ميشود و نور حق ظاهر ميگردد لذا درست است بگويي بَل بَدا لَهُم ما کانُوا يُخفُون‌َ مِن قَبل‌ُ که ظاهر ميشود بر آنها به برطرف شدن حجابها که بودند بر خود بسوء اختيار خود روي چشم قلب را پوشانيده بودند از عصبيت و عناد و لجاج و کبر و امثال اينها در عالم دنيا لذا تمنّاي رجوع کردند و خدا ميفرمايد وَ لَو رُدُّوا و اگر بر فرض محال هم برگردند باز همان پرده‌ها را روي چشم قلب خود ميکشند و در همان ظلمت کفر ميافتند و نور حق را مشاهده نميکنند و لَعادُوا لِما نُهُوا عَنه‌ُ از فسق و کفر و شرک و ترک ايمان و ترک اعمال
جلد 7 - صفحه 45
صالحه و ارتکاب معاصي وَ إِنَّهُم لَکاذِبُون‌َ دروغ ميگويند که اگر برگرديم چه و چه ميکنيم. و اشکال به اينکه کذب از صفات خبر است و وعد از مقوله انشاء است بسيار واهي است زيرا صدق و کذب در هر مقامي بمناسبت آن مقام معنايي دارد در باب وعد وفاء به آنرا صدق مينامند و تخلف از آن را کذب ميگويند خداوند ميفرمايد وَ اذکُر فِي الکِتاب‌ِ إِسماعِيل‌َ إِنَّه‌ُ کان‌َ صادِق‌َ الوَعدِ الايه مريم آيه 55.