اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مَا الحَياةُ الدُّنيا إِلاّ لَعِب‌ٌ وَ لَهوٌ وَ لَلدّارُ الآخِرَةُ خَيرٌ لِلَّذِين‌َ يَتَّقُون‌َ أَ فَلا تَعقِلُون‌َ (32)
و نيست زندگاني دنيا مگر بازي‌گري و بيهوده‌کاري و هراينه خانه آخرت بهتر است براي کساني که پرهيزکارند آيا (پس از اينکه بيان) درک و تعقل نميکنيد در باب مذمت دنيا آيات و اخبار و براهين عقلي و حس و و جدان بسيار داريم يک جا ميفرمايد وَ مَا الحَياةُ الدُّنيا إِلّا مَتاع‌ُ الغُرُورِ آل عمران آيه 182، و در خطبه امير المؤمنين عليه السّلام
(دار بالبلاء محفوفة و بالقدر موصوفة)
و در وصاياي لقمان (ع) (الدنيا بحر عميق قد غرق فيها خلق کثير) و منسوب بحضرت عيسي عليه السّلام دنيا را پيرزالي ديد مزيّن بزينتهاي شابّات از پيري او سؤال کرد گفت عمر من بسيار است از زينتها گفت براي فريب اهل دنيا، يک دست حناء گفت ديشب شوهري گرفتم، يک دست خون‌آلود گفت شوهرم را کشتم و گفت پدر را ميکشم پسر بسراغ من ميآيد، برادر را ميکشم برادر مرا ميگيرد و هنوز باکره هستم کسي کام از من نگرفته زيرا مردان عالم مرا نميگيرند و کساني که ميگيرند مرد نيستند، و در کلمات بزرگان تشبيه بمار خوش خط و خال کردند که در باطن زهر قتّال دارد و غير اينها لکن تمام اينها در صورتيست که بنظر استقلالي نظر کنيم و اما بنظر تبعي مقدمي براي آخرت بسيار ممدوح است و تعبير از آن بدنياي بلاغ ميکنند و جمع بين نظرين غير ممکن.
جلد 7 - صفحه 51
وَ مَا الحَياةُ الدُّنيا إِلّا لَعِب‌ٌ دنيا ميدان بازي‌گريست و اهل دنيا مشغول ببازي مثل بچه‌ها که مشغول ببازي هستند و جوانها که مشغول بتوپ بازي و جيم لاستيک و نحو اينها تا خسته ميشوند و وقت بازي تمام ميشود بايد رفت و رخت از دنيا بربست وَ ما هذِه‌ِ الحَياةُ الدُّنيا إِلّا لَهوٌ وَ لَعِب‌ٌ وَ إِن‌َّ الدّارَ الآخِرَةَ لَهِي‌َ الحَيَوان‌ُ عنکبوت آيه 64.
و لهو لهو اشتغال و عملي است که باعث سرگرمي ميشود و نتيجه عقلايي ندارد و انسان را از اعمال شرع و عقل پسند باز ميدارد مثل تفريح و ساز و آواز و امثال اينها که انسان را از کار برکنار ميکند چه از کارهاي عقلايي که داراي فوائد دنيوي باشد و چه از معارف و اعمال صالحه که نتيجه اخروي دارد.
وَ لَلدّارُ الآخِرَةُ خَيرٌ لِلَّذِين‌َ يَتَّقُون‌َ و دار آخرت عالمي است پس از اينکه عالم از حين موت الي الابد و در حديث است
(اذا مات إبن آدم قامت قيامته)
و مردم در آن عالم بر چهار دسته هستند: مؤمن با تقوي، مؤمن عاصي، کافر قاصر، کافر مقصر.
قسم اول مؤمن متقي است که از حين موت بشارات و مثوبات پي در پي براي او ميآيد و همين است مورد آيه، و نکته اينکه فقط ذکر تقوي شده و از ايمان ذکر نشده براي اينست که لازمه تقوي ايمان است و نسبت بين ايمان و تقوي اعم و اخص‌ّ است، هر متقي مؤمن هم هست زيرا درجه اول تقوي تقواي از عقائد باطله است و لا عکس، ممکن است مؤمن باشد و تقوي نداشته باشد که اينکه قسم دوم است و اگرچه براي ايمان نجات پيدا ميکند و لکن خالي از گرفتاري نيست براي معاصي و براي او خير مطلق نيست بلکه خير بالاضافه است.
قسم سوم کافر قاصر اينهم اگرچه مثوبتي براي او نيست بواسطه کفرش لکن عقوبتي هم ندارد بواسطه قصورش.
جلد 7 - صفحه 52
قسم چهارم کافر مقصر که آخرت براي او بدترين جاها است لذا نبي اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فرمود
(الدنيا سجن المؤمن و جنّة الکافر و الاخرة جنة المؤمن و سجن الکافر)
أَ فَلا تَعقِلُون‌َ سؤال شد از معصوم (ع) از عقل فرمود
(العقل ما عبد به الرحمن و اکتسب به الجنان)
و مراد از اينکه عقل نه عقل مقابل جنون است که رافع تکليف باشد بلکه عقل مقابل جهل است، و مراد از جهل هم نه جهل مقابل علم است بلکه جهل مقابل عقل که عبارت از حمق و نکري و شيطنت است لذا سؤال شد که معويه پس چه داشت امام (ع) فرمود نکري.