اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قَد نَعلَم‌ُ إِنَّه‌ُ لَيَحزُنُک‌َ الَّذِي يَقُولُون‌َ فَإِنَّهُم لا يُکَذِّبُونَک‌َ وَ لکِن‌َّ الظّالِمِين‌َ بِآيات‌ِ اللّه‌ِ يَجحَدُون‌َ (33)
هراينه ميدانيم اينکه تو را محزون و غمناک نمود قول کساني که ميگفتند آنچه را که نبايد بگويند پس اينها تو را تکذيب نکردند و لکن ظالمين بآيات خدا انکار ميکنند.
قَد نَعلَم‌ُ إِنَّه‌ُ لَيَحزُنُک‌َ الَّذِي يَقُولُون‌َ البته خداوند علم او احاطه دارد بجميع امور ظاهريه و باطنيه، ماضيه و مستقبله غير متناهيست چون عين ذات است و ضمير انّه از براي شأنست و براي تأکيد است، و حزن بمعني اندوه و غم است، و چون نسبتهاي ناروا بحضرت رسالت ميدادند ساحر، مجنون، کذّاب، مفتري و امثال اينها و ميتوان گفت که حزن حضرت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم نه فقط براي اينکه نسبتها که باو ميدادند بوده بلکه براي اينکه بوده که با اينکه همه معجزات باهرات و حجج واضحات اينها هدايت نميشدند و بطريق باطل خود از کفر و شرک و اخلاق رذيله و اعمال سيّئه باقي بودند، و تعبير بالّذي که براي ذوي العقول است با اينکه مناسب بود بفرمايد ما يقولون، ممکن است چون قول آنها نسبت بصفات و شخصيات حضرت بود که تو را
جلد 7 - صفحه 53
ساحر و مجنون ميخواندند براي اينکه جهت بوده خداوند براي تسليت قلب مطهر حضرت دو جهت بيان فرموده يکي جمله فَإِنَّهُم لا يُکَذِّبُونَک‌َ مفسرين در دست و پا افتادند که بيک راهي اثبات کنند که اينها تکذيب پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم را نکردند و تمام بر خلاف واقع است و آنچه بنظر ميرسد و آيه بعد هم شاهد بر آنست اينست که بگوئيم اگر جنابعالي دشمني داشته باشيد که ميخواهد بشما اذيتي بکند لکن دستش بشما نميرسد فرزند شما را يا غلام شما را يا يکي از بستگان شما را اذيت کرد شما براي تسليت فرزند يا غلام يا وابسته بشما مي‌گوييد اينکه شخص تو را اذيت نکرده بلکه بمن اذيت کرده خدا ميفرمايد چون معجزه را سحر ميپندارند تو را ساحر ميگويند و مسئله توحيد را خلاف عقل ناقص خود ميدانند تو را مجنون مينامند چون احکام متقنه را بر خلاف واقع و حقيقت توهم ميکنند تو را کذّاب ميدانند وَ لکِن‌َّ الظّالِمِين‌َ که هم ظلم بخود کردند که هدايت نشدند و هم ظلم بدين کردند که باطل را حق و حق را باطل دانستند و هم ظلم بپيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم کردند که آن همه اذيت کردند که بفرمايد
ما اوذي نبي مثل ما اوذيت
و هم ظلم بمسلمين کردند که آنها را در شکنجه و آزار انداختند و هم ظلم بساير کفار کردند که نگذاشتند بشرف اسلام مشرف شوند بِآيات‌ِ اللّه‌ِ يَجحَدُون‌َ که انکار معجزات کردند و حمل بر سحر يعني علت تکذيب تو انکار معجزه بود که اگر اعتراف بمعجزات و آيات الهي را داشتند تو را مسلما تصديق ميکردند، جهت دوم براي تسليت آيه بعد است که ميفرمايد: