اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِن کان‌َ کَبُرَ عَلَيک‌َ إِعراضُهُم فَإِن‌ِ استَطَعت‌َ أَن تَبتَغِي‌َ نَفَقاً فِي الأَرض‌ِ أَو سُلَّماً فِي السَّماءِ فَتَأتِيَهُم بِآيَةٍ وَ لَو شاءَ اللّه‌ُ لَجَمَعَهُم عَلَي الهُدي فَلا تَکُونَن‌َّ مِن‌َ الجاهِلِين‌َ (35)
و اگرچه بزرگ و دشوار است بر تو اعراض کفار و مشرکين از ايمان پس اگر ميتواني طلب کني بسير در اطراف زمين يا صعود بآسمان پس بياوري از براي آنها يک آيتي که ناچار شوند در آوردن ايمان و حال آنکه اينکه امر صلاح نيست و مخالف حکمت است و مقتضي حکمت آنست که اينها باختيار ايمان آورند نه بالجاء و اکراه و اضطرار و اگر خدا صلاح بود اينها را بالجاء و اکراه بر ايمان جمع فرمايد جمع مينمود پس نباش از کساني که نميدانند حکم و مصالح امور را.
وَ إِن کان‌َ کَبُرَ عَلَيک‌َ إِعراضُهُم اولين دعوت حضرت رسالت دعوت بتوحيد بود و بسيار آيات شريفه قرآن راجع باين موضوع و ادله بسيار واضح بر اينکه موضوع بيان فرموده و مشرکين با اينکه اصنام را بدست خود ميتراشيدند و مصنوع خود
جلد 7 - صفحه 56
آنها بوده صانع خود ميدانستند چنانچه حضرت ابراهيم عليه السّلام فرمود أَ تَعبُدُون‌َ ما تَنحِتُون‌َ صافات آيه 93، البته اينکه امر بر حضرتش خيلي سنگين و بزرگ بوده لکن احمق را چه بايد کرد که منسوب بحضرت عيسي عليه السّلام است که فرمود من مرده را زنده ميکنم، کور را بينا ميکنم ولي از هدايت احمق عاجزم.
گليم بخت کسي را که بافتند سياه || بآب زمزم و کوثر سفيد نتوان کرد
أَ فَأَنت‌َ تُسمِع‌ُ الصُّم‌َّ وَ لَو کانُوا لا يَعقِلُون‌َ أَ فَأَنت‌َ تَهدِي العُمي‌َ وَ لَو کانُوا لا يُبصِرُون‌َ يونس آيه 42 و 43 فَإِنَّک‌َ لا تُسمِع‌ُ المَوتي وَ لا تُسمِع‌ُ الصُّم‌َّ الدُّعاءَ إِذا وَلَّوا مُدبِرِين‌َ روم آيه 51، و غير اينها لذا ميفرمايد فَإِن‌ِ استَطَعت‌َ أَن تَبتَغِي‌َ نَفَقاً فِي الأَرض‌ِ خارج شوي در اطراف زمين چون نفق بمعني خروج است و نفقه بواسطه اخراج مال است از يد و منافق خروج از دين است در باطن با دخول آن در ظاهر يعني اگر بتواني هر کجا بروي نميتواني اينها را هدايت کني أَو سُلَّماً فِي السَّماءِ مثليست معروف که اگر بآسمان و زمين بروي يعني سير در اطراف زمين و رفتن بآسمان آسان‌تر است از هدايت اينها فَتَأتِيَهُم بِآيَةٍ هر چه اقامه معجزه کني بکن اينها هدايت نخواهند شد، و جواب شرط محذوف است کانّه ميفرمايد ان استطعت فافعل بلي يک نحو ممکن است که اگر مشيّة الهيه و اراده حتميه حق تعلق بگيرد تکوينا بر هدايت آنها تحقق‌پذير است زيرا إِنَّما أَمرُه‌ُ إِذا أَرادَ شَيئاً أَن يَقُول‌َ لَه‌ُ کُن فَيَکُون‌ُ يس آيه 82 (ما شاء اللّه کان و ما لم يشأ لم يکن) وَ لَو شاءَ اللّه‌ُ لَجَمَعَهُم عَلَي الهُدي لکن اينکه خلاف حکمت و مصلحت است بلکه موافق حکمت اينست که بطريق مالوف ارسال رسل و انزال کتب و اعطاء معجزه بيد رسل بکند و حجت را بر خلق تمام کند لِيَهلِک‌َ مَن هَلَک‌َ عَن بَيِّنَةٍ وَ يَحيي مَن حَي‌َّ عَن بَيِّنَةٍ انفال آيه 44، بنحو اختيار.
فَلا تَکُونَن‌َّ مِن‌َ الجاهِلِين‌َ ما عَلَي الرَّسُول‌ِ إِلَّا البَلاغ‌ُ بر شما محنتي نيست
جلد 7 - صفحه 57
غم آنها را مخور دلت بر آنها نسوزد قابل هدايت نيستند فَذَرهُم يَخُوضُوا وَ يَلعَبُوا حَتّي يُلاقُوا يَومَهُم‌ُ الَّذِي يُوعَدُون‌َ معارج آيه 42 ذَرهُم يَأکُلُوا وَ يَتَمَتَّعُوا وَ يُلهِهِم‌ُ الأَمَل‌ُ فَسَوف‌َ يَعلَمُون‌َ حجر آيه 3.
حافظ وظيفه تو دعا گفتن است و بس || در بند آن مباش که نشنيد يا شنيد