تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّما يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ وَ الْمَوْتى يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ ثُمَّ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ (36)
إِنَّما يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ: اينست و جز اين نيست اجابت مى‌کند دعوت تو را آنکه مى‌شنود به سمع قبول و بر وجه فهم و تأمل استماع کند، يعنى جواب دعوت را آنکس دهد که خود را بر شنيدن آن دارد و نظر و تأمل نمايد و به وعظ و زجر آن منتفع شود، نه اين جماعت مشرکان که مانند مردگانند در عدم استماع و انتفاع و عدم اجابت دعوت و عدم تأمل و تفکر در آيات وَ الْمَوْتى يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ: و مردگان را مبعوث فرمايد خداى تعالى از قبر آنگاه بدانند دين حق را و ايمان آرند، لکن آن دانستن و ايمان فايده و نتيجه نخواهد داشت ثُمَّ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ: پس به سوى جز او مکافات او بازگردانيده شوند. حاصل آيه آنکه اجابت دعوت تو نمى‌کند مگر مؤمنى که سامع حق باشد و بر وجه تعمق و تفکر در آن نظر نمايد، اما کافر به منزله ميّت است و اجابت دعوت تو نمى‌کند تا آنکه حق تعالى او را در قيامت مبعوث سازد و بسبب مشاهده عذاب، ملجأ شود به ايمان.
تذکره- دائر مدار حيات و ترقيات انسانى، قلب آگاه و گوش شنوا
«1» تفسير عياشى، جلد اوّل، صفحه 10، حديث 4.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 260
مى‌باشد؛ زيرا اگر بسبب غبار معاصى، قلب محجوب، و سامعه حقيقى معيوب گردد، مانند ميّت، اثرى بر او مترتب نخواهد شد اگرچه تمام آيات و مواعظ سبحانى بر او بخوانى؛ لکن بعکس، اگر قلب صافى، و سامعه وافى شد، به کلام، شخصى متنبه شود؛ چنانچه مسلمه از بزرگان و صاحب ثروت بود.
گويد: رفتم نزد عمر عبد العزيز بعد از نماز صبح، وقت طلوع آفتاب، کنيزکى براى او به عنوان ناشتا خرمائى آورد. قبضه‌اى (سر انگشت) برداشت به من داد.
گفت: سير مى‌شوى؟ ساکت شدم، دو مرتبه قبضه‌اى (مشت) برداشت داد گفت: اين را تناول و آبى بياشامى، کفايت کند تو را؟ گفتم: بلى. گفت:
کسى که يک قبضه خرما و شربت آبى او را کافى باشد، انصاف نيست بدن خود را به زحمت مال و منال دنيا گروگان آتش کند. اين کلام چنان مؤثر شد که بکلى ترک عقار و ضياع نمودم و زاهد شدم. فتامل ايّها العاقل.