تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلاَّ أُمَمٌ أَمْثالُکُمْ ما فَرَّطْنا فِي الْکِتابِ مِنْ شَيْ‌ءٍ ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ (38)
ترجمه
و نيست هيچ جنبنده در زمين و نه پرنده که ميپرد بدو بالش مگر دسته‌جاتى امثال شما تقصير ننموديم در کتاب از چيزى پس بسوى پروردگارشان حشر کرده ميشوند.
تفسير
بيان قدرت و حکمت الهى است در تدبير امور مخلوقات بر وفق نظام احسن که هر موجودى را بحسب قابليّت خود لباس هستى پوشانده و بهره از علم و قدرت عطا فرموده و ارزاق و احوال و آجال آنها را مقدر فرموده خواه از چرندگان در زمين باشند خواه از پرندگان در هوا و اينکه تصريح بدو بال شده براى دفع احتمال مجاز است که کسى تصور نکند مراد از طيران سرعت در سير يا ادراک و يا معنى مجازى ديگرى است و هر نوعى از انواع موجودات در امور مذکوره مانند انسانند و بقدر علم و شعور و قدرت خودشان معرفت بخالق خودشان دارند و موظف بوظيفه هستند که در صورت تخلف از آن و متابعت شهوت مسئول و معاقب خواهند بود و خداوند بيان تمام حقائق را در قرآن فرموده و هيچ چيز را فرو گذار نفرموده و در او است تبيان هر شى‌ء و تفصيل آن و حدود و احکام و حلال و حرام و هر چه مورد احتياج باشد بنحو اتمّ و اکمل تا روز قيامت چنانچه از اخبار کثيره استفاده ميشود نهايت آنکه علمش نزد اهل او است و آنها خانواده هستند که قرآن بر ايشان نازل شده است و کسانيکه از مشکوة علوم آنان اقتباس نموده‌اند و خداوند در روز قيامت همه را در پيشگاه خود حاضر ميفرمايد و داد مظلوم را از ظالم
جلد 2 صفحه 318
ميستاند حتّى داد گوسفند بى‌شاخ را از شاخ‌دار چنانچه از پيغمبر (ص) روايت شده است و در فقيه از حضرت صادق (ع) روايت نموده است که هر شترى که سه مرتبه با او بحج مشرف شده باشند از چرندگان بهشت خواهد شد و در روايتى هفت مرتبه تعيين شده است و نيز در آن کتاب نقل نموده که پيغمبر (ص) ناقه را ديد عقال نموده‌اند و جهازش را برنداشته‌اند فرمود کجا است صاحب اين ناقه وادارش کنيد اين کار را نکند فردا بايد جواب آن را بگويد و در خصال از پيغمبر (ص) روايت نموده است که در روز قيامت کسى سواره نيست مگر چهار نفر من و على و فاطمه و صالح پيغمبر من بر براق سوارم و صالح بر ناقه خود که او را عقر نمودند و فاطمه بر ناقه غضباء من و على بر ناقه از نور که زمامش از ياقوت است و بر آن دو حله سبز است و مقصود از بيان قدرت و حکمت و عدالت الهى آنستکه مشرکان بدانند خداوند قادر است که معجزه بفرستد که آنها مجبور بايمان شوند ولى براى مراعات حکمت و عدالت نميفرستد و اللّه اعلم ..