اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد أَرسَلنا إِلي أُمَم‌ٍ مِن قَبلِک‌َ فَأَخَذناهُم بِالبَأساءِ وَ الضَّرّاءِ لَعَلَّهُم يَتَضَرَّعُون‌َ (42)
و هراينه بتحقيق ما بر امم سابقه ارسال رسل کرديم و چون مخالفت کردند آنها را گرفتيم بسلب نعم و نزول بليات بلکه آنها متوجه شوند و تضرع کنند و ايمان آورند.
وَ لَقَد أَرسَلنا مفعول که رسلا باشد محذوف است بدلالت لفظ ارسلنا از جهة اختصار إِلي أُمَم‌ٍ مِن قَبلِک‌َ امتهاي سابقه مثل امّة نوح، هود، صالح، لوط، شعيب، موسي و غير آنها فَأَخَذناهُم اينکه جمله دلالت دارد بر مخالفت و تکذيب رسل زيرا اگر ايمان آورده بودند و اطاعت نموده بودند اخذ بِالبَأساءِ وَ الضَّرّاءِ مناسبت نداشت و مراد از بأساء فقر و تهي‌دستي و قحطي و عدم نزول باران و سلب عزّت و نحو اينها از نعم الهيه که از آنها گرفته شده بود و مراد از ضرّاء نزول بلاها از امراض و اسقام و تسلّط ظالم و ساير بليّات است و غرض از اخذ بالبأساء و الضراء تنبّه و توجّه و رجوع بحق است لذا ميفرمايد لَعَلَّهُم يَتَضَرَّعُون‌َ و تعبير به لعل‌ّ نه براي ترديد است چون خداوند ميداند که اينها تضرع ميکنند يا نميکنند بلکه بمعني ينبغي است يعني سزاوار است نظير اذهَبا إِلي فِرعَون‌َ إِنَّه‌ُ طَغي فَقُولا لَه‌ُ قَولًا لَيِّناً لَعَلَّه‌ُ يَتَذَکَّرُ أَو يَخشي طه آيه 45، که بايد متذکر شود و خشيت پيدا کند.
66