اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
مَن کان‌َ عَدُوًّا لِلّه‌ِ وَ مَلائِکَتِه‌ِ وَ رُسُلِه‌ِ وَ جِبرِيل‌َ وَ مِيکال‌َ فَإِن‌َّ اللّه‌َ عَدُوٌّ لِلکافِرِين‌َ (98)
(هر کس دشمن خدا و فرشتگان او و فرستادگان او و جبرئيل و ميکائيل باشد پس محققا خداوند دشمن کافران است) از اينکه آيه شريفه نکاتي چند استفاده ميشود.
1- از کلمه «عدو اللّه» استفاده ميشود که عداوت ملائکه و فرستادگان خدا که مأمور بامر الهي و از جانب او ميباشند عداوت با خداست زيرا ملائکه و رسل شأني جز امتثال اوامر الهي ندارند از اينجهت بعد از ذکر عداوت جبرئيل ميفرمايد مَن کان‌َ عَدُوًّا لِلّه‌ِ و بعد از آن نيز عداوت ملائکه و رسل و جبرئيل و ميکائيل را در رديف عداوت خود ميشمارد، و گرنه هيچکس مستقيما اظهار عداوت با خدا نميکند چه معتقد بخدا باشد و چه منکر او، و اينکه اختصاص بفرشتگان و انبياء ندارد بلکه عداوت با اوصياء و اولياء و کتب الهي و دين و احکام او نيز عداوت با او است چنانچه مفاد بسياري از اخبار است مانند خبري که خاصه و عامه درباره حضرت فاطمه «ع» روايت کرده‌اند که فرمود «
فاطمة بضعة مني من اذاها فقد اذاني و من اذاني فقد اذي اللّه
» و مانند کلامي که درباره
جلد 2 - صفحه 119
حضرت علي عليه السّلام فرموده «
من احبک فقد احبني و من ابغضک فقد ابغضني
» و در زيارت جامعه است «
من والاکم فقد والي اللّه و من عاداکم فقد عادي اللّه
» و نيز در همان زيارت است «
من احبکم فقد احب‌ّ اللّه و من ابغضکم فقد ابغض اللّه
» و غير اينها از اخبار بسياري که از پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم درباره اوصياء او وارد شده بلکه از بعضي از آيات قرآن نيز اينکه استفاده ميشود.
2- عداوت با ملائکه و رسل مورث کفر است زيرا جمله فَإِن‌َّ اللّه‌َ عَدُوٌّ لِلکافِرِين‌َ که وضع اسم ظاهر بجاي ضمير شده مشعر باين معني است براي اينکه تقدير جمله اينکه است من کان عدوا للّه و ملائکته و رسله و جبريل و ميکال فان اللّه عدو لهم ولي بجاي ضمير هم، کلمه کافرين را آورد که در عين اثبات دشمني خدا نسبت بآنان، کفرشان را نيز اعلام کند، چه در غير اينصورت صدور ذيل آيه با هم مناسبتي ندارد پس آيه بحسب تحليل منطقي مشتمل بر دو مقدمه (صغري و کبري) و يک نتيجه است باين ترتيب من کان عدوا للّه الخ فان اللّه عدو له و من کان اللّه عدو له فهو کافر» و در اينکه معني اخبار بسياري وارد شده و در زيارت جامعه است «
و من جحدکم کافر و من حاربکم مشرک و من ردّ عليکم فهو في اسفل درک من الجهيم
» 3- جمله فَإِن‌َّ اللّه‌َ عَدُوٌّ لِلکافِرِين‌َ در عين اينکه کفر اينان و عداوت خدا را نسبت بايشان اثبات ميکند عداوت خدا را نسبت بهمه کفار ثابت ميکند، زيرا الکافرين جمله محلي بالف و لام است و شامل جميع کفار ميشود و منحصر باينها نيست بلکه اينها از مصاديق آنند، و مراد از عداوت خدا چنانچه کرارا تذکر داده‌ايم آثار عداوت است که عذاب و عقاب او باشد چنان که مراد از محبت خدا نيز آثار محبت است که ثواب او باشد.
جلد 2 - صفحه 120
4- بعضي از معترضين بقرآن اشکال کرده‌اند که يهود هرگز اظهار عداوت با جبرئيل ننموده و خود آنها باشدّ انکار منکر اينکه مطلب هستند.
ولي معترض اگر مغرض نبود و احوال يهود را مطالعه نموده بود بر فرض انکار اعتنايي بانکار آنان نمينمود زيرا يهود متلوّن و بوقلمون صفت که هر ساعتي برنگي در ميآمدند گاهي از موسي تقاضا مينمودند که اجعَل لَنا إِلهاً کَما لَهُم آلِهَةٌ«1» گاهي ميگفتند لَن نُؤمِن‌َ لَک‌َ حَتّي نَرَي اللّه‌َ جَهرَةً«2» گاهي عبادت گوساله مينمودند و مدتي به بت پرستي برگشتند چنانچه خود تورات رائج گواه اينکه قضاياست و مدتهايي بشارات تورات را بوجود پيغمبر اسلام و بعثت او براي اعراب ميگفتند و دانستن اينکه قضايا را برخ اعراب ميکشيدند و پس از آمدن پيغمبر اسلام و تطبيق بشارات و صفاتي که در تورات بود بر آن حضرت بکلي منکر شده و گفتند اينکه آن پيغمبري که تورات بشارت داده نيست، استبعادي ندارد که منکر اينکه مطلب نيز بشوند و بگويند ما اظهار عداوتي نسبت بجبرئيل ننموده‌ايم.