تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ لا أَقُولُ لَکُمْ عِنْدِي خَزائِنُ اللَّهِ وَ لا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَ لا أَقُولُ لَکُمْ إِنِّي مَلَکٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاَّ ما يُوحى إِلَيَّ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمى وَ الْبَصِيرُ أَ فَلا تَتَفَکَّرُونَ (50)
«1» بحار الانوار، جلد 78، صفحه 220 (بخشى از حديث 93)- روضه کافى، حديث اوّل (صفحه 11)
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 276
شأن نزول «1»- چون معاندين قريش از حضرت نبوى اقتراح مى‌کردند و منافى با حکمت بود، لذا فرمايد:
قُلْ لا أَقُولُ لَکُمْ عِنْدِي خَزائِنُ اللَّهِ: بگو اى پيغمبر، به مقترحان نمى‌گويم؛ شما را نزد من است خزائن مقدورات و ارزاق الهى، تا هر چه بطلبيد به شما ارائه و نشان دهم وَ لا أَعْلَمُ الْغَيْبَ: و نمى‌دانم غيب را مادامى که وحى به من نيايد تا هر چه پرسيد جواب گويم وَ لا أَقُولُ لَکُمْ إِنِّي مَلَکٌ: و نمى‌گويم شما را که از جنس ملک هستم تا هر چه ايشان قادرند و مى‌کنند من نيز به قوت ملکى بکنم، بلکه من هم مثل شما هستم در بشريت إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا ما يُوحى إِلَيَ: متابعت و پيروى نمى‌کنم مگر آنچه را که وحى کرده است به سوى من از احکام حلال و حرام. اين کلام متضمن تبرى است از دعوى الوهيت و ملکيت، و منطوى بر ادعاى نبوت که از کمالات بشر است به جهت رد استبعاد ايشان دعوى آن حضرت و جزم آنان بر فساد مدعاى او.
در عيون- حضرت رضا عليه السّلام فرمايد: بدرستى که خداى عزّ و جلّ حرام فرموده حرام را و حلال نموده حلال را، و واجب فرموده واجبات را. پس نيامد پيغمبر صلى اللّه عليه و آله براى حلال کردن حرام الهى يا حرام نمودن حلال سبحانى يا رفع واجبى در کتاب خدا که رسم آن باقى است بدون ناسخ. پس آن شيئى است که سعه ندارد اخذ آن و عمل به آن به جهت آنکه رسول اللّه نبود که حرام نمايد حلال خدا را و نه حلال کند حرام الهى را و نه تغيير دهد واجبات و احکام را، و بود آن سرور در اينها تماما متبع تسليم شونده و ادا کننده از جانب خداوند عزّ و جلّ. و اينست قول حق تعالى: «إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا ما يُوحى إِلَيَّ» پس بود آن حضرت متبع خدا، مؤدى از جانب خدا آنچه را که امر شده از تبليغ رسالت «2».
«1» مجمع البيان ج 2 ص 304.
«2» جامع احاديث الشيعه، جلد اوّل، باب 6، صفحه 260، حديث 22 (بنقل از عيون اخبار الرضا) عيون اخبار الرضا، باب 29 (جزء اوّل)- فى الاخبار المنثورة.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 277
قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمى وَ الْبَصِيرُ: بگو از روى تمثيل که آيا مساوى است نابينا و بينا؟ يعنى آيا برابر باشند مهتدى و مضل، يا جاهل و عالم. در تفسير اهل بيت «هل يستوى من لا يعلم و من يعلم» آيا مساوى است نادان با دانا؟ أَ فَلا تَتَفَکَّرُونَ: آيا هيچ فکر و تعقل در اين باب نمى‌کنيد؟ يعنى تأمل و تدبر نمائيد در اين، تا مهتدى شويد و از عناد برگرديد، تا تميز دهيد ميان ادعاى حق و باطل، و تا بدانيد که اتّباع وحى از قبيل چيزى است که چاره‌اى از آن نيست.
تبصره- آيه شريفه به طريق استفهام تقريرى فرمايد: آيا مساوى است کور و بينا؟ يعنى چنانچه مساوى نيستند اين دو در انظار، همچنين مساوى نخواهند بود مؤمن که بينا گرديده به نور هدايت ايمان، و کافر که در کورى ضلالت باقى مانده، و همچنين عالم به احکام دين که بينا شده به نور علم، با جاهل به آنکه کور گرديده بسبب نادانى. پس از اذعان عقل به مساوى نبودن اين دو و اعتراف عاقل به آن، چرا تفکر نمى‌کنيد تا دريابيد حق را و تميز دهيد باطل را؟.