تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ وَ يُرْسِلُ عَلَيْکُمْ حَفَظَةً حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَکُمُ الْمَوْتُ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا وَ هُمْ لا يُفَرِّطُونَ (61)
بعد از آن در کمال قدرت خود افزوده مى‌فرمايد:
وَ هُوَ الْقاهِرُ فَوْقَ عِبادِهِ: و ذات الهى است قادر و غالب بر بندگان خود نه به جهت و مکان، بلکه به قوت و قهر و غلبه، يعنى فرمان او فوق همه فرامين و تمام ايشان مغلوب و مقهور اويند وَ يُرْسِلُ عَلَيْکُمْ حَفَظَةً: و نازل مى‌فرمايد بر شما ملائکه‌اى که حافظ و نگهبان اعمال شمايند، و ايشان کرام الکاتبين، مى‌نويسند اعمال شما را تا روز قيامت به رؤوس الاشهاد بخوانند. پس حکمت در ارسال حفظه آنکه، بنده از فضيحت روز تبلى السرائر انديشه نموده و از ارتکاب معاصى اجتناب و از هيبت خطاب «اقْرَأْ کِتابَکَ» «1» در طاعات اهتمام نمايد تا در آن روز شرمسار نگردد و اين عين لطف است. و ملائکه حفظه مشرف حال
«1» اسراء، 14.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 293
بندگان باشند. حَتَّى إِذا جاءَ أَحَدَکُمُ الْمَوْتُ: تا وقتى که بيايد يکى از شما را مرگ تَوَفَّتْهُ رُسُلُنا: بگيرند جان او را ملائکه ما يعنى ملک الموت و اعوان او که چهارده ملکند: هفت ملک رحمت و هفت ملک عذاب. پس چون ملک الموت، روح مؤمن قبض کند مى‌سپارد به ملائکه رحمت، و چون جان کافر بگيرد به ملائکه عذاب واگذارد وَ هُمْ لا يُفَرِّطُونَ: و ملائکه قابض ارواح تقصير نمى‌کنند و در قبض تأخير نکنند از وقت خود.
در منهج «1»- از رسول اکرم صلى اللّه عليه و آله: در شب معراج ملکى ديدم بر کرسى نشسته، ترش روى و دلتنگ، و همه ملائکه به ملاقات من متبسم بودند مگر او، لوحى به دست و در آن نظر مى‌کرد. از جبرئيل پرسيدم: کيست؟ گفت:
ملک الموت، از آن وقت که حق تعالى او را آفريده، کسى وى را خندان نديده.
حضرت فرمود: نزد او رفتم. گفتم: يا ملک الموت، قبض ارواح خلقان چگونه نمائى و اين لوح چيست و در آنچه نوشته؟ گفت: اين لوح آجال خلقان است که خداوند از شب قدر تا شب قدر ديگر آنان را که اجلشان در آن سال مقدر نموده در آن ثبت، و حق سبحانه آن را در پيش من مانند خوانى قرار داده، هر جا خواهم دست به آن رسانده و آنچه خواهم بردارم.