تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
ثُمَّ رُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلاهُمُ الْحَقِّ أَلا لَهُ الْحُکْمُ وَ هُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبِينَ (62)
ثُمَّ رُدُّوا إِلَى اللَّهِ: پس بازگردانيده شوند مردمان بعد از موت به حکم و جزاى خدائى که مَوْلاهُمُ الْحَقِ: مولى و متولى امور ايشان است به حق و حقيقت حق، که حکم نفرمايد مگر به حق و صواب، يا ثابت الذات و باقى است و فناء به ساحت جلالش راه ندارد أَلا لَهُ الْحُکْمُ: بدانيد مر ذات سبحانى راست خاصه
«1» منهج الصادقين، جلد 3، صفحه 389- بحار الانوار، جلد 18، صفحه 322 (با اندکى تفاوت)
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 294
حکم در آن روز که هيچ حاکمى را مجال حکم نباشد وَ هُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبِينَ: و او است سريعترين حساب‌کنندگان.
در روايت صحيحه است «1» که حق تعالى مقدار دوشيدن گوسفندى، حساب همه شما مکلفان را فرمايد با وجود کثرت جن و انس و بسيارى اعمال آنها بر وجهى که حسابى او را از حساب ديگر باز ندارد، و اين دليل است بر کمال قدرت و علم او.
تنبيه- طول موقف با محاسبه در آن واحد، براى آن است که گرچه حساب تمام خلايق به مقدار قليلى شود، لکن بنده بايد جواب مکتسبات اعمال خود را دهد، لذا مدت متمادى متحير، و عرق خجالت تا سينه او را فرا گيرد، پس مؤمن متقى به فرمايش «حاسبوا قبل ان تحاسبوا» «2» عمل نموده، محاسبه نفس خود را در دنيا کرده، به تدارک آن مقدم و بقيه عمر را سعى در طاعات بنمايد.
موعظه- اى عزيز عمر را اعتبارى نيست و ايام حيات را بقائى نه. دنيا گذشتى و چشم خواهش به خاک انباشتى است، از خواب غفلت برخيز و براى عاقبت خود فکرى کن. تا کى وزر وبال کنى و چون شمع خود را براى ديگران سوزى. سعى بيهوده تا چند، مگر ديده‌ات بيوفائى دنيا نديده، و گوشت حساب مؤاخذه قيامت نشنيده؛ زنهار زنهار، غافل از گرگ اجل مباش. ناگهان بانگى برآمد، خواجه مرد.