تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ مَنْ يُنَجِّيکُمْ مِنْ ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً لَئِنْ أَنْجانا مِنْ هذِهِ لَنَکُونَنَّ مِنَ الشَّاکِرِينَ (63)
«1» مجمع البيان ج 2 ص 313.
«2» بحار الانوار، جلد 7، صفحه 126، حديث 3.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 295
باز رجوع به احتجاج کفار نموده، مى‌فرمايد:
قُلْ مَنْ يُنَجِّيکُمْ مِنْ ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ: بگو اى پيغمبر، که نجات مى‌دهد شما را از تاريکيهاى بيابان، يعنى ظلمت ليل و ظلمت غيم و ظلمت غبار. و ايضا از ظلمتهاى دريا يعنى تيرگى شب و سحاب و بخار. و اصح آنست که مراد از ظلمات بر و بحر شدائد و اهوال آن است، چنانکه ابن عباس گفته: پس لفظ مستعار باشد براى شدت جهت اشتراک هر دو در هول و ابطال ابصار و يا ظلمات کنايه است است از خسف در بر و غرق در بحر. ملخص معنى آنکه: کيست نجات دهد شما را از سختيهاى بيابان و دريا تَدْعُونَهُ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً: در حالتى که مى‌خوانيد ناجى خود را به حالت آشکار و پنهان. مراد آن که به ظاهر و باطن به لسان و جنان او را مى‌خوانيد تا آن شدائد و اهوال را از شما زائل گرداند لَئِنْ أَنْجانا مِنْ هذِهِ: مى‌گويند اگر نجات دهد خدا ما را از اين شدت و محنت و تعب لَنَکُونَنَّ مِنَ الشَّاکِرِينَ: هر آينه باشيم از شکر گويندگان بر نعمت نجات.
تنبيه- آيه اشعار دارد بر آنکه سنت است تضرع و اخفاء در دعا.
مجمع البيان «1»- قال خير الدّعاء الخفىّ و خير الرّزق ما يکفى. و مرّ صلى اللّه عليه و آله بقوم رفعوا أصواتهم بالدّعاء فقال انّکم لا تدعون اصمّ و لا غائبا و انّما تدعون سميعا قريبا. مروى است از پيغمبر صلى اللّه عليه و آله فرمود: بهترين دعا اخفا، و بهترين روزى به قدر کفاف باشد.
و نيز آن حضرت بر جمعى گذشت که آواز خود را در دعا بلند کرده بودند فرمود: بدرستى که نمى‌خوانيد شخص ناشنوا و غايبى را، بلکه مى‌خوانيد شخص شنونده و نزديک را. و تأکيد در دعا بسيار شده.
1- قال رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله: الدّعاء سلاح المؤمن. «2» 2- انّ اللّه يحبّ الملحّين فى الدّعاء «3».
«1» مجمع البيان ج 2 ص 314.
«2» اصول کافى، جلد 2، کتاب الدعاء، صفحه 468، حديث اوّل.
«3» بحار الانوار، جلد 93، صفحه 300، حديث 37.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 296
3- قال امير المؤمنين عليه السّلام تقدّموا بالدّعاء قبل نزول البلاء. «1» فرمود رسول اکرم صلى اللّه عليه و آله دعا اسباب حرب مؤمن است. و فرمود بدرستى که خداوند دوست دارد اصرارکنندگان در دعا را. و امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: مقدم شويد در دعا قبل از نزول بلاء.