اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ثُم‌َّ رُدُّوا إِلَي اللّه‌ِ مَولاهُم‌ُ الحَق‌ِّ أَلا لَه‌ُ الحُکم‌ُ وَ هُوَ أَسرَع‌ُ الحاسِبِين‌َ (62)
پس ملائکه قابض ارواح ردّ ميکنند آنها را بسوي خداوند مولا و صاحب اختيار آنها که حق تبارک و تعالي باشد آگاه باشيد که از براي او تبارک و تعالي حکم است و او سريع‌ترين حساب‌کنندگان است.
ثُم‌َّ رُدُّوا ردّوا فعل مجهول است يعني برگردانيده ميشوند و فاعل ردّوا ملائکه که موکّل قبض روح بودند هستند و اينکه جمله منافات ندارد که ارواح پس از مردن تعلق ميگيرد بقالب مثالي که صور برزخيه باشند که واسطه بين صور جسمانيه دنيويه و صور جسمانيه اخرويه هستند که صورت بلاماده باشند و در لسان حکماء تعبير بمثل افلاطونيه ميکنند زيرا در عالم برزخ اينکه ارواح متعلقه باين صور سپرده بهمان ملائکه قابضين ارواح هستند و اينها دو دسته‌اند ملائکه رحمت که ارواح
جلد 7 - صفحه 97
مؤمنين و صلحاء بآنها سپرده شود و در بهشت عالم برزخ متنعم بنعم برزخيه هستند و ملائکه عذاب که ارواح کفار و فسّاق بآنها سپرده شده و در جهنم عالم برزخ معذّب بعذابهاي برزخيه‌اند و ممکن است دسته سوم باشند که آنها را مهمل گذارند مثل قصّار از کفار و مجانين و اطفال کفار و معناي ردّ الي اللّه همان معناي إِنّا إِلَيه‌ِ راجِعُون‌َ است يعني سلب کليه حيثيات و اختيارات از کليه ميشود و فقط حکم حکم الهي است لِمَن‌ِ المُلک‌ُ اليَوم‌َ لِلّه‌ِ الواحِدِ القَهّارِ مؤمن آيه 16.
مَولاهُم‌ُ الحَق‌ِّ ولايت کليه ذاتيه اختصاص باو دارد و احدي بر احدي روز قيامت ولايت ندارد بلي مانعي ندارد که خداوند اختيارات تامه دهد ببعض مقربان درگاهش مثل اختيار بمالک خازن جهنم و رضوان خازن جنّت و مثل اختيار کليه اهل جنّت و نار بمحمد و آل صلّي اللّه عليه و آله و سلّم که عبارت از مقام محمود است و يکي از شئون مقام محمود مقام شفاعت و خصومت است لذا يکي از القاب امير المؤمنين عليه السّلام قسيم الجنة و النار است
(و اياب الخلق اليکم و حسابهم عليکم)
زيارت جامعه، و حق‌ّ يکي از اسامي الهيست که گفتند از براي خداوند سه اسم است: اللّه اشاره بذات مستجمع جميع کمالات و منزه از جميع عيوب و نواقص. و هو اشاره بمقام غيب الغيوبي. و حق اشاره بمقام واجب الوجودي. و بقيه اسماء اسماء صفات و افعال است، و تعبير بحق در اينکه جمله شايد اشاره باين باشد که بحق حکم ميفرمايد چيزي از تفضلات خود در حق مطيع کسر نميگذارد و چيزي زائد بر استحقاق در حق عاصي عذاب نميکند و بمقدار ذره ظلم باحدي روا ندارد إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَظلِم‌ُ مِثقال‌َ ذَرَّةٍ نساء آيه 44.
أَلا لَه‌ُ الحُکم‌ُ احدي نسبت باحدي حکومت ندارد حاکم در قيامت خدا است و بس اختصاص بذات مقدس او دارد وَ هُوَ أَسرَع‌ُ الحاسِبِين‌َ
(لا يشغله شأن عن شأن)
همان نحوي که در آن واحد روزي بتمام مرزوقين ميرساند و حيات بجميع
جلد 7 - صفحه 98
موجودات ميبخشد در آن واحد بحساب جميع رسيدگي ميفرمايد و طول قيامت نه براي حساب است بلکه يک نوع عقوبت است که فرمودند
(للقيمة خمسين موقفا کل‌ّ موقف مقام الف سنة ثم‌ّ تلا هذه الاية الشريفة فِي يَوم‌ٍ کان‌َ مِقدارُه‌ُ خَمسِين‌َ أَلف‌َ سَنَةٍ
)
منسوب بحضرت صادق عليه السّلام است.