تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قُلْ هُوَ الْقادِرُ عَلى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْکُمْ عَذاباً مِنْ فَوْقِکُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِکُمْ أَوْ يَلْبِسَکُمْ شِيَعاً وَ يُذِيقَ بَعْضَکُمْ بَأْسَ بَعْضٍ انْظُرْ کَيْفَ نُصَرِّفُ الْآياتِ لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ (65)
«1» بحار الانوار، جلد 93، صفحه 380، حديث اوّل.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 297
بعد از آن انداز و تهديد قوم نموده بر وجه احتجاج فرمايد:
قُلْ هُوَ الْقادِرُ عَلى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْکُمْ: بگو اى پيغمبر، حق تعالى قادر است بر آنکه نازل فرمايد بر شما عَذاباً مِنْ فَوْقِکُمْ: عذابى از فوق شما مانند طوفان که به قوم نوح و حجاره بر قوم لوط و اصحاب فيل نازل شد أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِکُمْ: يا عذابى از زير قدم شما مانند آل فرعون که در دريا غرق شدند يا قارون که به زمين فرو رفت. از حضرت صادق عليه السّلام مروى است «1» عذاب فوق، حکّام ظالمند، و زير پا، بندگان و خدمتکاران بد باشند. يا «من فوق» کبائر قوم و «من تحت» صغايرند أَوْ يَلْبِسَکُمْ شِيَعاً: يا مختلط سازد شما را با هم دسته دسته و هر گروهى را سودائى و تمنائى و آرزوئى و مدعائى خلاف ديگرى تا آن مخالفت به مقاتله انجامد و همه در هم افتند و سبب اين عذاب سوء اختيار بندگان است که به جهت فرط عناد و انکار فرمان الهى، شما را به حال خود گذارد و طريق الطاف از شما مسدود سازد تا شيطان مسلط شده سنگ مخالفت در شما انداخته علم جدال و قتال در بين برافرازد. وَ يُذِيقَ بَعْضَکُمْ بَأْسَ بَعْضٍ: و بچشاند بعض شما را رنج و سختى و قتال بعض ديگر را. مراد بدى اختلاف است. از ابى عبد اللّه عليه السّلام مروى است که «2» مراد همسايه بد باشد.
قال رسول اللّه «3» صلى اللّه عليه و آله: سئلت ربّى ان لا يظهر على امّتى اهل دين غيرهم فاعطانى و سئلته ان لا يهلکهم جوعا فاعطانى و سئلته ان لا يجمعهم على ضلالة فاعطانى و سئلته ان لا يلبسهم شيعا فمنعنى ربّى. فرمود رسول اکرم صلى اللّه عليه و آله: از پروردگار خود خواستم اهل کفر را بر امت من مسلط نفرمايد،
«1» مجمع البيان ج 2 ص 315.
«2» مجمع البيان ج 2 ص 315.
«3» مجمع البيان، جلد 2، صفحه 315.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 298
پس عطا فرمود مرا. و مسئلت نمودم هلاک نفرمايد همه ايشانرا به گرسنگى، عطا فرمود. و درخواست کردم اين که جمع نفرمايد همه ايشانرا بر گمراهى، پس عطا فرمود. و سؤال نمودم مخالفت و شدت بأس در ميان آنها نيفتد، مرا از آن منع (و فرمود: آن را به من واگذار).
در بحار «1» از جابر بن عبد اللّه انصارى مروى است: حج نمودم با پيغمبر صلى اللّه عليه و آله در حجة الوداع. پس از فراغ، آمد محل وداع کعبه، ملازم حلقه درب، و ندا نموده به صوت بلند: اى مردمان! جمع شدند اهل مسجد و بازار. پس فرمود بشنويد که من گوينده‌ام آنچه را بعد از من مى‌شود؛ برسانيد شما حاضرين غايبين را. پس گريه نمود پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و گريه کردند به سبب گريه آن حضرت تمام مردم. بعد از ساکت شدن فرمود: بدانيد خدا رحمت کند شما را، مثل شما امروز مانند ورقى است بدون خار تا صد و چهل سال، پس بعد از آن آيد خار و ورق تا دويست سال، پس مى‌آيد بعد از آن خار که ورق در آن نباشد (کنايه از اينکه صلاح و خير معدوم و فساد ظهور دارد) تا اينکه ديده نشود مگر سلطان جائر و غنىّ بخيل و عالم راغب به مال و فقير دروغگو و پيرمرد فاجر و بچه بى‌حيا و زن کم عقل. پس گريه کرد پيغمبر. سلمان ايستاد عرض کرد: يا رسول اللّه، خبر ده ما را چه زمان باشد؟ فرمود: اى سلمان، زمانى که کم شوند علماى شما، و بروند قرّاء شما، و قطع شود زکات شما، و ظاهر گردد منکرات شما، و بلند شود صداهاى شما در مساجد، و قرار دهيد دنيا را بالاى سر خود و علم را زير اقدام؛ و دروغ صحبت شما، و غيبت ميوه مجلس شما، و حرام غنيمت شما باشد، و رحم نکند بزرگ شما کوچک را، و احترام نکند صغير کبير شما را، پس نزد اين افعال نازل شود لعنت بر شما و قرار داده شود بأس ميان شما و باقيماند دين لفظى به زبانهاى شما. پس زمانى که آمد شما را اين صفات، متوقع باشيد باد سرخ يا مسخ يا باريدن سنگ را و تصديق اين در کتاب الهى است: «قُلْ هُوَ الْقادِرُ عَلى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْکُمْ عَذاباً- الخ».
«1» بحار الانوار، جلد 52، صفحه 262، حديث 148.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 299
انْظُرْ کَيْفَ نُصَرِّفُ الْآياتِ: پس نظر کن چگونه مى‌گردانيم آيات خود را به وعد و وعيد لَعَلَّهُمْ يَفْقَهُونَ: براى اينکه بدانند حق را و متابعت کنند و بفهمند باطل را و اجتناب کنند و موجبات نزول عذاب را فراهم ننمايند.