اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل هُوَ القادِرُ عَلي أَن يَبعَث‌َ عَلَيکُم عَذاباً مِن فَوقِکُم أَو مِن تَحت‌ِ أَرجُلِکُم أَو يَلبِسَکُم شِيَعاً وَ يُذِيق‌َ بَعضَکُم بَأس‌َ بَعض‌ٍ انظُر کَيف‌َ نُصَرِّف‌ُ الآيات‌ِ لَعَلَّهُم يَفقَهُون‌َ (65)
بگو اي رسول گرامي خداوند تبارک و تعالي قدرت دارد بر اينکه بفرستد بر شما عذابي از بالاي سر شما يا از زير پاي شما يا بپوشاند بشما لباس اختلاف مسلک و بچشاند بعض شما را بآزار بعض ديگري يعني شما را بجان يکديگر اندازد نظر نما چگونه ما نشانه‌هاي مختلف بر آنها بيان ميکنيم شايد اينها درک کنند و بفهمند.
قُل هُوَ القادِرُ قدرت يکي از صفات ذاتيه حق است بعضي گفتند معناي قدرت (ان شاء فعل و ان شاء لم يفعل) و بعضي تعبير کردند (بتساوي فعل و ترک) و ثبوت قدرت دليل بر ردّ حکماء است که توهّم کردند که از خداوند يک فعل بيشتر واقع نميشود بواسطه دو قاعده مسلّمه يکي (الواحد لا يصدر عنه الا الواحد)
جلد 7 - صفحه 101
و ديگر (لا يصدر الواحد الا عن الواحد) و استدلال بر اينکه دعوي نمودند که خداوند بسيط است چون صرف وجود است در غاية بساطة و مناسبت بين علت و معلول شرط است و ترکيب در او روا نيست نه ترکيب خارجي و نه ذهني و نه وهمي لکن اينکه توهّم فاسد است زيرا اينکه کلام و اينکه دو قاعده در علة تامه تمام است و خداوند علة فاعليست و شرائط ديگري هم لازم است محل قابليت وجود داشته باشد، مصلحت در ايجاد باشد، وجودش قبيح نباشد و بواسطه اختلاف مصالح و حکم فعل مختلف ميشود و لذا عالم را حادث و مسبوق بعدم ميدانيم و آنها چون علة تامه فرض کردند و انفکاک علة از معلول هم محال است عالم را قديم دانسته و فقط از خدا همان صادر اول که عقل اول باشد صادر شده و کثرات بمسلک افلاطون عقول طوليه که عقول عشره باشد و از عقل عاشر کثرات موجود شده، و بمسلک ارسطو عقول عرضيه و تمام اينکه مزخرفات با معناي قدرت سازش ندارد و تفصيل اينکه کلام را در مجلد اول کلم الطيب در باب قدرت داده‌ايم.
عَلي أَن يَبعَث‌َ عَلَيکُم بعث بمعني ارسال است چنانچه بعث انبياء ارسال رسل است يعني خداوند قادر است که بر شما ارسال نمايد و نازل کند عَذاباً مِن فَوقِکُم مثل صاعقه، صيحه، امطار حجاره، و امروز بام اتم و ساير بلاهاي آسماني أَو مِن تَحت‌ِ أَرجُلِکُم مثل زلزله، خسف و اينکه تصادفات که هر روز پيش‌آمد ميشود و ساير بليات ارضيه مثل وباء، طاعون، قتال و جدال و امراض جديده غير قابل معالجه.
أَو يَلبِسَکُم شِيَعاً کنايه از افتراق و اختلاف و دسته‌بنديها و احزاب مختلفه و عقائد کثيره که باعث شود بجان يکديگر بيفتند و همديگر را بکشند که هيچ بلائي بدتر از دوئيت نيست، و کلمه شيعا جمع شيعه و شيعه اگرچه فعلا متصرف بکسانيست که معتقد بخلافت بلا فصل امير المؤمنين علي عليه السّلام هستند
جلد 7 - صفحه 102
در مقابل سنّي که معتقد بخلافت خلفاء سه‌گانه هستند، لکن در لغت عبارت از تبعه يک شخصيت است چنانچه از فرمايشات منسوبه بحضرت سيّد الشهداء عليه السّلام است خطاب بلشگر کربلا
يا شيعة آل ابي سفيان
و در قرآن مجيد حضرت ابراهيم عليه السّلام را شيعه نوح قرار داد يعني تابع نوح (ع) چنانچه ميفرمايد وَ إِن‌َّ مِن شِيعَتِه‌ِ لَإِبراهِيم‌َ صافات آيه 81، و در علائم آخر الزمان دارد که هر گوشه يک علمي بلند ميشود و يک داعي باطلي پيدا ميشود و هر دسته بيک لباسي ملبس ميشوند که امروز که قلم و زبان آزاد شده چه اندازه تبليغات سوء و مقاله‌ها و مجله‌ها و روزنامه‌جات پخش ميشود و مردم را ببي‌ديني سوق ميدهند و يکديگر را هلاک ميکنند وَ يُذِيق‌َ بَعضَکُم بَأس‌َ بَعض‌ٍ که بيک‌ديگر ظلم و اذيت ميکنند.
انظُر يا رسول اللّه بنظر المعرفة کَيف‌َ چگونه نُصَرِّف‌ُ الآيات‌ِ ادله و براهين و قضاياي پيشينيان که تمام حجت است و عبرت است
(ما اکثر العبر و اقل‌ّ الاعتبار) نهج البلاغه.
لَعَلَّهُم يَفقَهُون‌َ مکرر بيان شده که لعل‌ّ در مورد خداوند که بمعني ترجّي است غلط است چون ترديد در ذات مقدّس او روا نيست بلکه بمعني اينکه است که اينکه آيات اقتضاء تامه دارد بر اينکه بفهمند و درک کنند و متنبّه شوند اگر مانعي در بين نباشد از عناد و عصبيت و حب‌ّ جاه و مال هرآينه تأثير تامي دارد لکن بواسطه اينکه موانع تمام اينکه آيات را مستند بطبيعت ميکنند يا حمل بر سحر ميکنند يا بمذاق کفر و فسق تأويل ميکنند.