تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِذا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آياتِنا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ وَ إِمَّا يُنْسِيَنَّکَ الشَّيْطانُ فَلا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّکْرى مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ (68)
شأن نزول «3»- آورده‌اند هر گاه مسلمانان با مشرکان مى‌نشستند، ايشان فى الحال خوض مى‌نمودند در تکذيب قرآن، و استهزا به بعضى کلمات آن مى‌نمودند آيه شريفه نازل شد:
وَ إِذا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آياتِنا: و زمانى که ببينيد کسان مکذب و
«1» ارشاد القلوب، صفحه 38.
«2» منهج ج 3 ص 392.
«3» مجمع البيان ج 2 ص 317.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 301
مستهزء خوض و شروع مى‌نمايند و گفتگو کنند در آيات ما که قرآن و دين است و به آن طعن کنند فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ: پس اعراض کن و رو برگردان از ايشان و منشين با آنها حَتَّى يَخُوضُوا فِي حَدِيثٍ غَيْرِهِ: تا اينکه خوض و گفتگو کنند در حديث و سخن ديگر وَ إِمَّا يُنْسِيَنَّکَ الشَّيْطانُ: و اگر فراموش گرداند شيطان بر تو اعراض کردن از آنها را، يعنى تو را از آن باز دارد فَلا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّکْرى: پس منشين بعد از ياد کردن تو فرمايش الهى را در نهى از مجالست مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ: با گروه ستمکاران که وضع تکذيب و استهزا مى‌کنند در موضع تصديق.
تبصره- آيه شريفه نهى است از مجالست محافلى که رد و طعن و انکار به آيات الهى نمايند، و به اندازه‌اى تحديد شده که اگر به فراموشى، شخص در آن مجالس نشست، بعد از يادآورى به فوريت برخيزد و با جماعت ظالمين همنشين نباشد.
در کتاب وسائل- از حضرت صادق عليه السّلام مروى است. فرمود:
اجتماع نکنند سه نفر از جاحدين مگر که حاضر شوند در مقابل ايشان ده برابرشان از شياطين، پس اگر تکلم کنند تکلم نمايند شياطين به مثل سخن آنها، و هرگاه خنده نمايند خنده کنند شياطين، و هرگاه جسارت کنند به اولياء خدا، جسارت نمايند شياطين. پس هر که مبتلا شود از مؤمنين به آنها و آنان خوض در آيات نمايند، بايد ننشيند و نباشد شريک شيطان و جليس او.
بدرستى که غضب خدا را هيچ چيزى مقاومت نکند و لعنت سبحانى را چيزى رد ننمايد. بعد فرمود: اگر استطاعت ندارد بايد به قلب انکار کند، و البته برخيزد اگرچه به مقدار دوشيدن گوسفند يا شتر باشد. «1» در علل الشرايع- قال ليس لک ان تقعد مع من شئت، لأنّ اللّه تبارک و تعالى يقول: وَ إِذا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ (الخ). «2» حضرت سجاد عليه السّلام فرمود: جايز
«1» وسايل الشيعه، جلد 11، کتاب الامر بالمعروف و النهى عن المنکر، صفحه 505، حديث 9.
«2» همان کتاب، صفحه 509، حديث 17 (بنقل از علل الشرايع).)
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 302
نيست براى تو اينکه بنشينى با هر که مى‌خواهى، زيرا حق تعالى فرمايد «وَ إِذا رَأَيْتَ الَّذِينَ- الخ».
و در تفسير علىّ بن ابراهيم قمىّ از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله مروى است:
من کان يؤمن باللّه و اليوم الاخر فلا يجلس فى مجلس فى مجلس يسبّ فيه امام او يغتاب فيه مسلم لأنّ اللّه تعالى يقول فى کتابه: وَ إِذا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ (الخ). «1» على بن ابراهيم از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله روايت نموده: هر که مؤمن باشد به خدا و روز قيامت، پس بايد ننشيند در مجلسى که سبّ نمايند در آن امامى را يا غيبت کنند مسلمى را بدرستى که خداى تعالى فرمايد «وَ إِذا رَأَيْتَ الَّذِينَ يَخُوضُونَ فِي آياتِنا- الخ».