تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَ يَوْمَ يَقُولُ کُنْ فَيَکُونُ قَوْلُهُ الْحَقُّ وَ لَهُ الْمُلْکُ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ وَ هُوَ الْحَکِيمُ الْخَبِيرُ (73)
وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِ: و حق سبحانه ذاتى است که به قدرت کامله خلق فرمود آسمانها و زمين را در حالتى که قائم است به حق و به محض حکمت و صواب آنها را ايجاد نمود نه باطل و خطا. يا خلق کرد براى حق، نه باطل، يعنى به جهت اظهار حق بيافريد، چه مصنوعات او دلايل قدرت و وحدت و وحدانيت اويند که شخص عاقل به اندک تأملى دريابد. نعم ما قبل:
«و اذا نظرت الى السّماء بنظرة
فارى السّماء تدلّ انّک واحد»
«و اذا نظرت الى الکواکب بنظرة
فارى الکواکب الموکب شاهد»
يا آسمان و زمين را به کلمه حق که لفظ «کن» باشد خلق نمود وَ يَوْمَ يَقُولُ کُنْ فَيَکُونُ: و ياد کن روزى را که خداى تعالى امر فرمايد هرچيز را که تکوين او خواهد باش، پس مى‌باشد، يعنى به محض اراده وجود شى‌ء شود بدون فاصله و زمانى. مراد قيامت است و تکوين حشر اموات و احياى ايشان. ذکر اين کلام دال است بر سرعت امر بعث و قيامت، فکأنه فرمايد روزى که امر کند
«1» نهج البلاغه، خطبه 193.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 308
خلق را بميريد و زنده شويد پس زنده شوند قَوْلُهُ الْحَقُ: فرمان ذات مقدسش نافذ است در کائنات، يا فرمايش او حق، يا حکم او نافذ است در وقتى که امر فرمايد که موجود شو، پس فى الحال موجود شود، يا چون امر فرمايد، پس مى‌باشد آن امر حق که ظهور ثواب و عقاب است وَ لَهُ الْمُلْکُ: و ذات سبحانى راست خاصه پادشاهى و سلطنت يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ: روزى که دميده شود در صور.
يعنى در آن روز منفرد باشد در پادشاهى بدون منازع عالِمُ الْغَيْبِ وَ الشَّهادَةِ:
اوست داننده غيب که عالم ملکوت و دانا به شهادت که عالم ملک است وَ هُوَ الْحَکِيمُ الْخَبِيرُ: و اوست صاحب حکمت در بعث و حشر خلايق و دانا به خفاياى امور که کى برانگيزاند، و بر چه وجه حشر نمايد. در مجمع «1» فرمايد:
اسرافيل دو مرتبه در صور دمد، نفخه اولى اماته که همه خلايق بميرند، و نفخه ثانيه نفخه احيا که همه زنده شوند. پس اولى براى انتهاى دنيا، و دومى براى ابتداى آخرت باشد.